Vrijdag 22/11/2019

Opinie

Waarom ik grote moeite heb met Pano-repo over Antwerpse War on drugs

Charlotte De Kock Beeld rv

Charlotte De Kock is cultuurwetenschapper aan de vakgroep Criminologie, Strafrecht en Sociaal Recht van de Universiteit Gent

De Pano-aflevering over de Antwerpse War on Drugs blijft reactie uitlokken. Met boeiende bijdragen, voor en tegen. Maar de aflevering waarmee het debat begon, is blijven hangen. Het discours was ronduit zorgwekkend.

Een reportage openen met "Bijna alle Marokkaanse gezinnen hebben ofwel een vader ofwel een zoon in de gevangenis" en afsluiten met de Antwerps burgemeester die omfloerst stelt dat “bepaalde ouders” in “bepaalde wijken” onvoldoende “ouderlijke vermogens” hebben, schoffeert. Mensen die dagelijks bezig zijn met de analyse van druggerelateerde fenomenen, het ontrafelen van probleemgebruik en het genuanceerd theoretiseren over cultuur: ik heb ze in Pano niet gehoord. Diverse personen met een Marokkaanse migratieachtergrond en diverse types gebruikers evenmin. Voor mij bleef het van begin tot eind onduidelijk waar de reportage over ging. Er werd verwezen naar druggerelateerde criminaliteitscijfers, drugs en Antwerpse Marokkanen maar op geen enkel moment kwam er duiding bij deze begrippen.

Laten we die oefening toch even maken en beginnen bij het begin: druggerelateerde criminaliteit. In België is bijzonder weinig geweten over wat druggerelateerde criminaliteit inhoudt. Bij het opmaken van een proces verbaal, registreert de politie of een delict ‘iets’ met drugs te maken heeft . Het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugverslaving (EMCDDA) opperde al in 2007 dat we best een onderscheid maken tussen misdaad onder invloed van drugs (‘psycho-farmacologisch delict’), kleine misdaad om in drugs te kunnen voorzien (‘economisch-compulsief delict’) en systemische criminaliteit die grootschalige drugmarkten in stand houdt.

De genoemde vormen van druggerelateerde criminaliteit worden best op verschillende manieren geregistreerd en aangepakt: een importeur in de Antwerpse haven is niet hetzelfde als een relschopper die misschien ooit eens onder invloed is geweest van drugs. Burgemeester De Wever lijkt nochtans te insinueren dat dit wel zo is, wanneer hij stelt dat 80% van de meerderjarige jonge relschoppers tijdens de Antwerpse oproer bij de politie gekend was met betrekking tot ‘druggerelateerde feiten’. Ik verduidelijk: er zijn in België weinig tot geen betrouwbare cijfers beschikbaar wat betreft ‘druggerelateerde criminaliteit’.

De documentaire schetst druggerelateerde criminaliteit in de haven van Antwerpen als structureel probleem. Zo geeft ze stem aan een terechte zorg, die ter plaatse leeft. Maar al snel worden verschillende concepten met elkaar verward. Kleine en grote dealers worden op een hoopje gegooid om "een ruige en vuile drugwereld" te borstelen. Rereatief gebruik, probleemgebruik of tijdelijk verhoogd gebruik worden niet van elkaar onderscheiden. 

Nochtans is dit wel relevant. Drugs zijn niet één pot nat. Vraag- en aanbodzijde zijn op een aantal vlakken verschillende vraagstukken die aangepaste antwoorden vergen. Yinnih Beels in Terzake (14/12) en Tom Decorte in De Zevende dag (17/12) hebben volgens de gangbare preventietheorie groot gelijk wanneer zij stellen dat er een goede balans moet zijn in een driesporenbeleid van preventie, hulpverlening en handhaving (en ik voeg er graag het vierde spoor van schadebeperking en dus substitutiebehandeling bij probleemgebruikers van heroïne aan toe). Wanneer De Wever het heeft over de drugdelicten van “de relschoppers”, weten we niet of hij het heeft over jongens die wat jointjes roken, die een gram aan een vriend verkochten of betrokken waren in grootschalige drugmarkten.

In de criminologische literatuur werd goed gedocumenteerd dat de relatie tussen drugs en criminaliteit zeer complex is en dat de twee niet per definitie aan elkaar gelinkt zijn. Het aanhalen van die ‘duidelijke’ link is vandaag nochtans wel bon ton bij enkele politici. Alex Stevens geeft in zijn analyse van het Brits drugbeleid terecht aan dat de ‘harde cijfers’ die ook in België gretig worden aangehaald grotendeels afhankelijk zijn van het gevoerde beleid ten aanzien van drugs en druggerelateerde criminaliteit (en uiteraard het al dan niet criminaliseren van verschillende types bezit en gebruik). Concreet: wanneer drugsbezit plots strafbaar wordt, of gewoon meer bestraft wordt, stijgen de cijfers.

En dan de laatste pot nat in de Pano-documentaire: de Antwerpse Marokkanen. Als cultuurwetenschapper in de criminologie kan ik niet anders dan te herhalen dat het type discours over ‘de Marokkaanse jeugd’ in deze rapportage tendentieus en niet onderbouwd is. In 2006 schreef criminologe Valérie Smet al in haar analyse van Marion Van Sans onderzoek naar criminaliteit onder Marokkaanse jongeren dat “het overmatig beklemtonen van de delinquentie van allochtone jongeren het debat geen goed doet en dat het eerder verdere stigmatisering in de hand werkt in plaats van de bestaande samenlevingsproblemen aan te pakken.”.

Men zou (luidkeels of niet) kunnen tegenwerpen dat links faalt door deze thema's te vermijden, en ik sluit mij daar gedeeltelijk bij aan. Toch blijf ik er bij dat het ten gronde vaak over sociale problemen gaat (als we het hebben over klein dealen) en dat het stigmatiseren van 'culturen' in deze een zeer gevaarlijk politiek instrument kan zijn en belangrijker, dat het niet onderbouwd is. De insteek van deze documentaire (dat hét om een cultureel probleem zou gaan) is simpelweg niet wetenschappelijk: de mogelijke gevolgen van sociale problemen, uitsluiting en de uiteenlopende redenen waarom mensen zich in misdaad bevorderende milieus begeven, zijn dat wel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234