Woensdag 26/06/2019

opinie

Waarom Forza Ninove de verkiezingen won

▶Het 'burgemeestersduel' tussen Guy D'haeseleer (Forza) en Tania De Jonge (Open Vld) is in carnavalsstad Ninove al langer een thema. Beeld Claudia Van den Houte

Luc Barbé is Ninovieter. Hij is ex-parlements-lid voor Agalev en was jarenlang lid van het partijbestuur van Groen.

Een expert politieke strategie zei me ooit dat een klinkende verkiezingsoverwinning doorgaans te verklaren is door een samengaan van drie factoren: een gunstige maatschappelijke context, de zwakte van de politieke concurrenten en een sterk politiek verhaal. Dat laatste betekent dat een partij met overtuiging kan duiden wat er in de samenleving op het spel staat en de kiezers een appellerend toekomstperspectief biedt. Ik gebruik dit kader voor een analyse van de overwinning van Forza Ninove.

Laten we eerst eens kijken naar de concurrentie. Open Vld is al decennia de leidende partij in Ninove. De vraag is wat hun politieke project was. De partij blonk uit in twee zaken: dagjespolitiek en paniekerig reageren op Forza. Het dossier van het islamitisch cultureel centrum sleepte meer dan tien jaar aan omdat Open Vld vaak van mening veranderde: het mag, het mag niet, het mag. Al die jaren kon Forza dit dossier gebruiken om hun discours over de islam in the picture te zetten.

Luc Barbé. Beeld rv

Hun lijsttrekker Guy D'haeseleer heeft de verkiezingen kunnen voorstellen als een tweestrijd tussen hem en de zetelende burgemeester, Tania De Jonge, wat haar uiteindelijk nog goed uitkwam en strategisch denkende kiezers opleverde, zodat Open Vld haar zetels behield.

De andere partijen betaalden de rekening van dit 'burgemeestersduel'. CD&V, sp.a en Groen vormden het kartel Samen, met een progressief programma. Maar blijkbaar kwam het kartel met dit alternatief voor Forza te laat en slaagde het er niet meer in de boodschap tot voldoende Ninovieters te laten doordringen. De N-VA Ninove viel uiteen in twee rivaliserende groepen en de partij zakte van 16,2 naar 8,4 procent.

Guy D'haeseleer is al 19 jaar parlementslid, maar brengt nauwelijks tijd door in het parlement. Hij voert permanent campagne in Ninove. Ook tussen de verkiezingen legt hij ontelbare huis-aan-huisbezoeken af en in die persoonlijke contacten is hij heel sterk. De communicatie via Facebook was complementair. Bij elke verkiezing haalde hij extra stemmen.

Lees ook: hoe Vlaams Belang een nieuw wingewest vond in de arme Denderstreek. (+)

Nieuwe inwoners

Als we naar de context kijken, dan stellen we vast dat Ninove de laatste jaren snel veranderde. Sinds 2000 groeide de bevolking met 4.000 eenheden tot bijna 38.700 inwoners. Een groot deel van de nieuwe inwoners komt uit Brussel. Eenzelfde evolutie zie je ook in Denderleeuw en Aalst. Bij die nieuwe inwoners zijn nogal wat mensen met een migratieachtergrond. Een deel van de Ninovieters vindt dat niet problematisch, een deel stelt zich vragen en nog een ander deel reageert xenofoob of racistisch.

Wat de laatste jaren specifiek was aan Ninove, was het feit dat je, in tegenstelling met bijvoorbeeld Mechelen, Gent of Vilvoorde, geen burgemeester had die aan de bewoners uitlegde wat er gebeurde, laat staan dat er een verhaal met perspectief was. Het terrein werd vrij gelaten voor Forza, die wel een verhaal had. Het is populistisch, demagogisch en extreem-rechts, maar Forza herhaalde het honderden keren, op café, in de straat en via een stroom aan huis-aan-huisbladen: "Ninove is Ninove niet meer. We worden overspoeld door vreemdelingen en moslims. Ninove verfranst. De criminaliteit en het drugsgebruik stijgen. Dat alles met medewerking van het linkse stadsbestuur dat hoopt stemmen te halen bij die nieuwkomers. In Ninove is geen plaats voor een moskee. Ninove moet Ninove blijven! "

Je merkt de sleutelelementen van een politiek verhaal van een handige populist: Ninovieters als slachtoffers, Forza als enige die durft in te gaan tegen de elites die het volk verraden en samenspannen met de vijand, zijnde migranten, vreemdelingen en moslims. De woorden 'migratie' en 'criminaliteit' worden voortdurend samen uitgesproken en ontelbare keren herhaald, zodat meer en meer mensen de relatie tussen de twee termen natuurlijk en vanzelfsprekend vinden.

D'haeseleer past de theorieën en tips van Drew Westen en Jonathan Haidt (auteurs van respectievelijk The Political Brain en The Righteous Mind) handig toe. Het verhaal van Forza had zoals elk goed verhaal een keerpunt, de verkiezingen van 14 oktober. Dan konden de Ninovieters beslissen of hun stad verder zou 'vervreemden' of 'opnieuw Ninove zou worden'.

Gebrek aan kritische pers

Het verhaal van Forza zit vol veralgemeningen, demagogie en stigmatiseringen, zoals steeds bij extreemrechts. Maar wat Theo Francken (N-VA) vertelt, is al jaren in wezen hetzelfde, alleen met een kleinere bruine rand. Het verhaal van Forza deinde lekker mee op de gunstige context van het grote verhaal van Francken en de N-VA van de laatste jaren. Het is niet toevallig dat het Vlaams Belang vorige zondag op tal van plaatsen in Vlaanderen gewonnen heeft. Zoals politicoloog Bart Maddens al schreef, is de Francken-strategie mislukt. Zijn harde koers heeft het Vlaams Belang opnieuw gelanceerd.

Een laatste aspect is de verslaggeving over grote politieke dossiers op lokaal vlak. Die beperkt zich vaak tot het louter tegenover elkaar plaatsen van meningen. Politieke analyses en interviews met moeilijke vragen? Vergeet het. Het is in tal van Vlaamse gemeenten pover gesteld met de lokale politieke pers. Dat is niet de fout van de journalisten van de streekpers. Die hebben andere redactionele instructies: verslaggeving van leuke en 'belangwekkende' events. Dat had in Ninove tot gevolg dat Forza haar discours dominant kon doorduwen zonder kritische vragen van journalisten.

Ik begrijp dat het financieel niet mogelijk is om een professionele journalist te betalen om kleinere steden op te volgen. Maar een democratie functioneert toch niet zonder onafhankelijke en kritische pers? In tal van Vlaamse steden en gemeenten bestaat die nog nauwelijks. Dat geeft ruimte aan handige politici om de politieke ruimte te kneden naar eigen inzichten, tenzij er een levendig en kritisch maatschappelijk middenveld is. Maar dat laatste ligt dan weer niet in de bovenste schuif bij de grootste partij in het Vlaams Parlement en krijgt ook klappen. Democratie herleiden tot een strijd tussen politici zonder kritische pers en met een zwak middenveld lijkt me een recept voor avonturen.

Kunnen we het de volgende weken en maanden eens hebben over de noodzakelijke voorwaarden voor een gezonde en levendige democratie in de vele kleine en middelgrote steden en gemeenten in Vlaanderen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden