Maandag 17/02/2020
Saskia de Coster.Beeld DM

ColumnSaskia De Coster

Waarom factchecken doorgaans weinig indruk maakt op populistische leiders en hun volgelingen

Saskia De Coster is schrijver van de romans Wij en ik en Nachtouders. Haar column verschijnt tweewekelijks.

Geen kat gaat binnen in de bar in het kleine Italiaans stadje. Het is nochtans een drukke buurt, de bar straalt oude grandeur uit, de verzorgde barman is druk doende. Dag na dag zie ik hem in de weer met het opblinken van zijn zilveren koffiemachine, hij ordent de verse gebakjes voor die dag op zijn toog of hij zit van achter zijn glazen wand weemoedig uit te kijken over het plein naar een punt in de verte, de zee misschien. Klanten zijn er niet.

Ben ik de vreemdeling die het grote geheim niet kent? Of blijft zijn bar leeg omdat niemand in een lege bar wil gaan zitten? Mensen zijn kuddedieren, kijken naar elkaar en volgen elkaar, al is het vaak niet zo duidelijk waarom. Iemand moet de cirkel doorbreken. Ik ga op het zonnige ochtendterras zitten met de krant.

Ik lees dat senaatslid en hoofd van de partij Lega Nord Matteo Salvini de immuniteit verloren heeft die hij als ex-minister van Binnenlandse Zaken had. Nu kan hij voor de rechter gedaagd worden voor het vasthouden van een boot met 131 vluchtelingen afgelopen juli, totdat andere Europese lidstaten na zes dagen instemden om de migranten op te nemen. Zijn beslissing geldt als gijzeling. Salvini is blij met de rechtszaak. Hij kan er zijn voordeel mee doen: zo toont hij aan dat hij het opneemt voor zijn volgelingen, het Italiaanse volk. Hij laat zijn aanhang, met succes, geloven dat Italië alsmaar meer overspoeld wordt door vluchtelingen. De zijnen vinden dat Salvini de waarheid vertelt, recht voor de raap. Gedaan met de hoffelijkheden van de ouderwetse politici.

Lega Nord-leider Matteo Salvini kan voor de rechter gedaagd worden voor het vasthouden van een boot met 131 vluchtelingen.Beeld Photo News

Volgens de BBC Reality Check waren er in 2015 meer dan een miljoen bootvluchtelingen en in 2018 honderdduizend op de mediterraanse zee. Factchecken, dat is het wrakhout waaraan veel traditionele kwaliteitsmedia zich vastklampen om het te redden tegen de kennisweigering van vele populistische leiders en hun volgelingen. Ik zeg volgelingen omdat het eerder gaat om een geloof dan om feiten. En ik geef toe dat ik tot mijn schaamte de vluchtelingenaantallen weer heb moeten opzoeken omdat ze zo abstract zijn. Een paar gevulde boten kan ik me voorstellen, maar vanaf honderdduizend mensen in boten wordt het wazig. Dat is een probleem en een reden waarom factchecken doorgaans weinig indruk maakt op populistische bewegingen. Omdat het niet op kan tegen een irrationeel gevoel dat voortwoekert en omdat de menselijke verbeelding zo graag op hol slaat. Feiten worden dan de hoffelijke versie van de waarheid.

Na drie koffies wil ik gaan betalen. Ik duw de deur open en er komt iets over me, iets heel irrationeels, iets dat veel verklaart. Ik deins terug want ik stap binnen in een wolk van stank, oude lucht die er al veel te lang hangt, ik wil haast weglopen maar ik weet dat ik moet betalen. Misschien zou ik de man moeten vertellen, om hem te helpen, dat hij de deuren eens wagenwijd kan opengooien en verluchten, anders gaan die klanten nooit komen. De man vraagt met de glimlach of alles in orde was en ik glimlach van wel en bedank en verlaat zijn zaak. Hoffelijkheid is soms een onmenselijke zaak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234