Zondag 26/09/2021

OpinieSerge Rooman

Waarom een staking in een gevangenis legitiem maar onaanvaardbaar kan zijn

De gevangenis van Beveren Beeld Bas Bogaerts
De gevangenis van BeverenBeeld Bas Bogaerts

Serge Rooman is waarnemend inrichtingshoofd in de gevangenis van Merksplas.

De federatie van gevangenisdirecteurs sprak zich recent expliciet uit over de spontane 24 uurs staking in de gevangenis van Sint-Gillis. Deze staking kreeg het etiket “onaanvaardbaar”. Vorige zondag (17 mei) voltrok zich identiek hetzelfde scenario in de gevangenis van Beveren: een incident met agressie doet zich voor en een spontane staking met onmiddellijke ingang is het gevolg. De gevangenis en mensenlevens erin worden bevroren voor de volgende 24 uur.

Wie zich in het penitentiaire werkveld publiek durft uitdrukken over de vraag of een staking al of niet aanvaardbaar is, veroordeelt zichzelf tot een wandeling over een mijnenveld. Alleen een nuchtere analyse maakt de context duidelijk waarin gevangenisstakingen zich afspelen. Deze analyse plaatst de vraag van de “onaanvaardbaarheid” ook in het juiste kader.

Het sociaal overleg van het gevangeniswezen vindt in België plaats binnen het kader van de rechtstaat. Regelgevende teksten bepalen dus de stappen en de procedures van het sociaal overleg. Dit overleg vindt dus niet plaats in een soort van “buitenrechterlijke zone” waar de sociale partners à la carte de inzet van hun actiemiddelen kiezen. Voor het penitentiaire werkveld worden de spelregels bepaald in de wet van 23 maart 2019 betreffende de organisatie van de penitentiaire diensten en het statuut van het penitentiair personeel. Een door het parlement goedgekeurde wet.

Wanneer de wettelijk verankerde spelregels van het sociaal overleg gerespecteerd zijn, is een eventuele stakingsactie juridisch aanvaardbaar. Wanneer de regels niet gevolgd worden, door eender welke partij, kan en moet de juridische onaanvaardbaarheid ingeroepen worden.

Maar ook een juridisch aanvaardbare stakingsactie kan tot onaanvaardbare omstandigheden leiden. Zo kan de penitentiaire overheid met haar beschikbare middelen niet in staat blijken om, bij een juridisch legitieme staking, de rechten van gedetineerden te garanderen. En laat dit laatste nu de kern van de rechtstaat zijn. De stakingsactie ‘an sich” is daarmee niet onaanvaardbaar, wel de omstandigheden die het gevolg ervan zijn. In dit laatste geval gaat het dan over een morele onaanvaardbaarheid die ons allen als mens aangaat. Deze onaanvaardbaarheid mag men niet alleen aan de syndicaten of hun acties toeschrijven. De overheid moet voorzien in de middelen om de legitieme stakingen te kunnen opvangen. De fameuze minimale dienstverlening tracht deze rechten tijdens stakingsacties te garanderen.

Omgedraaid kan de overheid zich, omwille van een juridisch onaanvaardbare stakingsactie (vb. emotionele stakingen die onmiddellijk starten), amper organiseren waardoor leefomstandigheden onaanvaardbaar worden en rechten niet meer gegarandeerd. Als men wetens en willens de wettelijke termijnen niet respecteert en onmiddellijk tot actie overgaat, is men minstens gedeeltelijk verantwoordelijk voor de gevolgen. Er rust hier dus een zware verantwoordelijkheid op alle partners van het sociale overleg.

Ten slotte kan elke burger zonder meer een mening hebben of een bepaalde wet, zoals deze over de minimale dienstverlening in gevangenissen, wenselijk is of niet. Als men echter overgaat tot acties om deze wet te problematiseren dan dient dit bij voorkeur een politieke actie te zijn om politieke partijen aan te zetten om de bewuste wet in het parlement te wijzigen. De plek bij uitstek om een wetswijziging te bepleiten, is het parlement en de publieke ruimte, niet de gevangenis.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234