Dinsdag 19/11/2019

Verenigd Koninkrijk

Waarom de keuzes van Theresa May nog zo gek niet zijn

Beeld ©Lauren Hurley / AP

Prof. dr. Lieven Buysse doceert onder meer Britse cultuur aan de KU Leuven Campus Brussel.

In de reacties op de eerste ministersposten die ingevuld worden in het kabinet van de nieuwe Britse premier Theresa May, overheerst verbijstering over de aanstelling van Boris Johnson als buitenlandminister. Nochtans zijn de keuzes die May in haar wittebroodsdagen als eerste minister maakt, helemaal niet zo gek.

Dat May Johnson aan boord zou halen, stond in de sterren geschreven. Als tegenstander van de brexit in het referendum moet May ervoor zorgen dat ze voldoende brexiteers in haar ploeg opneemt om geloofwaardige onderhandelingen met de EU te kunnen voeren. BoJo is de exponent van de brexitcampagne, en heeft over zowat alles een kritische mening. Je kunt ervan op aan dat hij, zonder ministerspost, de regering giftig zou blijven bejegenen en dat geen enkel brexitvoorstel ver genoeg gegaan zou zijn. Omgekeerd zal Johnsons prominente plaats in de regering-May de onderhandelingen met de EU meer geloofwaardigheid geven bij het grote publiek, en een notoire voorstander van de brexit neemt zijn langverwachte "verantwoordelijkheid" op.

Johnsons aanstelling wordt meewarig benaderd vanwege zijn scherpe commentaren over leiders van bevriende naties. Toegegeven, dat levert nog altijd amusante nieuwsberichten op, maar de kans dat daar bij die leiders of hun entourage iets van is blijven hangen dat de relaties met het Verenigd Koninkrijk kan verstoren, is klein. Men ziet heus wel in dat zijn eerder commentaar behoort tot de retoriek van een columnist die aan de zijlijn zichzelf in de kijker wil werken. Johnson weet overigens ongetwijfeld dat hij zich in zijn nieuwe functie zulke uitspraken niet kan veroorloven.

Meesterzet

Johnson Buitenlandse Zaken toebedelen is eigenlijk een kleine meesterzet. De man heeft enkel bestuurservaring als burgemeester van Londen, wat op zich niet zo heel veel betekent gezien de beperkte bevoegdheden die bij die functie horen. Hij staat ook niet meteen bekend om een groot specialisme in welk beleidsdomein dan ook. Dan komt het goed uit dat hij op een departement terechtkomt waar hij als voormalig buitenlandcorrespondent affiniteit mee heeft, als nieuwe minister niet meteen een compleet andere stempel kan gaan drukken dan zijn voorgangers, en kan vertrouwen op een uitstekende administratie en een diplomatiek korps met een stevige reputatie.

Bovendien begeeft een premier zich ook vaak op buitenlands terrein, waardoor May indien nodig kan bijsturen, en het is handig meegenomen dat een buitenlandminister voortdurend reist en dus niet altijd de kans heeft om de toestand van het eigen land te becommentariëren. Een cruciaal element is nog dat de delicate portefeuille van de onderhandelingen met de EU is doorgeschoven naar een andere brexiteer, David Davis, die van minder profileringsdrang verdacht kan worden.

Consequente keuzes

Premier May is overigens behoorlijk consequent in de keuzes die ze tot nu toe heeft gemaakt. De breuk met het kabinet van haar voorganger Cameron is behoorlijk beperkt, en is ingegeven door drie motieven.

Ten eerste moeten prominente ministers het beleid van het kabinet-May belichamen. De belangrijkste kop die al rolde, is die van minister van Begroting Osborne. De besparingspolitiek die hij voorstond, heeft hem niet alleen onpopulair gemaakt, maar staat vooral haaks op het One Nation-beleid dat de nieuwe eerste minister beoogt: een socio-economische politiek die de midden- en lagere klasse niet onevenredig hard treft.

Vervolgens moet je ministers kunnen vertrouwen. Michael Gove moet vertrekken als minister van Justitie, omdat hij zichzelf onmogelijk heeft gemaakt in zijn partij. Hoe kun je die man nog vertrouwen na de aanval in de rug die hij op Boris Johnson uitvoerde in de voorzittersverkiezingen van de Conservatieven?

Ten derde: zwakke schakels moeten eruit. Britse regeringen worden zowat jaarlijks herschikt. Het is het prerogatief van de premier om zo'n 'reshuffle' door te voeren, vooral om ministers die suboptimaal presteren, te vervangen. Dat is wat May doet met Nicky Morgan: als onderwijsminister een lichtgewicht zonder veel visie, en een onduidelijk beleid als minister van Gelijke Kansen.

De vacatures worden dan weer opgevuld door politici die doorgaans dicht bij de nieuwe premier staan en hun degelijkheid hebben bewezen, zoals Philip Hammond, die buitenlandminister was onder Cameron maar de sleutelpost Begroting krijgt onder May. En zo slaagt May er stapje voor stapje in om ook in de verdeling van de ministersposten een evenwicht te bereiken tussen continuïteit en een nieuwe wind, tussen voor- en tegenstanders van de brexit, en tussen de rechtse en meer gematigde vleugels van haar partij. Het is dat soort van pragmatisme en diplomatie dat ze in de komende jaren nog hard nodig zal hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234