Vrijdag 10/07/2020

OpinieMarc Buelens

Waarom de groep van experts een filmregisseur kan gebruiken

Infectioloog Erika Vlieghe (UZA) leidt het expertenpanel.Beeld Wouter Van Vooren

Marc Buelens is erehoofddocent aan de UGent en professor emeritus aan de Vlerick Business School.

We zullen vroeg of laat weer uit ons kot mogen komen, onder de deskundige begeleiding van de zogenaamde Groep van Experts belast met de Exitstrategie (GEES). Erika Vlieghe, diensthoofd infectieziekten UZA, en de andere leden van de groep staan voor een ondankbare taak. Ze kunnen alle hulp gebruiken.

De tien wetenschappers, economen en topmanagers die de regering-Wilmès heeft aangeduid, krijgen het etiket ‘exitstrategie-expert’ opgeplakt. Alleen, overal ter wereld herhalen zelfs virologen dat zij niet goed weten hoe zoiets op een dergelijke schaal moet worden aangepakt. Dit is terra incognita voor iedereen. Er is geen gps, geen stafkaart. Een brug ontwerpen en bouwen terwijl je erover wandelt is een mooi beeld ontwikkeld door postmodernistische dromers, maar zou u dat vertrouwen? We leggen nu een belangrijk deel van onze toekomst in handen van mensen die een grote expertise hebben op hun terrein, maar nauwelijks in het onderwerp waarvoor ze gekozen zijn.

Er stelt zich nog een tweede groot probleem. Experts zijn vooral geïnteresseerd in gelijk hebben, politici moeten gelijk krijgen (in het stemhokje, in het parlement). In brutale crisissen krijgen experts gemakkelijk gelijk, iedereen roept: “Red mij met uw expertise.”  Maar wat als experts het ook niet echt weten? Dan staat de deur wagenwijd open voor wie getraind is in ‘gelijk krijgen’, in de eerste plaats populisten.

Diversiteit aan input

Kunnen we daar iets aan doen? Hoe kunnen we de GEES helpen? Om te beginnen bestaat er zoiets als de ‘law of requisite variety’ van de Britse systeemdenker Ross Ashby: een beslissingsorgaan moet intern maximaal dezelfde variatie vertonen als de externe uitdagingen. Als een clubje zestigjarige mannen beslist over het comfort van maandverbanden klopt er iets niet. Als de bodyguards rond de president allen in dezelfde richting kijken, wordt hij doodgeschoten. 

Je hebt met andere woorden een heel grote diversiteit aan input nodig. De GEES zal virtueel vergaderen, maar ook voor hen zal gelden dat er per definitie meer kennis over dit thema buiten de vergaderzaal rondloopt dan erin. De kunst bestaat erin de meest relevante kennis in de zaal te krijgen, niet alleen via de leden van je netwerk. Dit is het startpunt van ‘the wisdom of crowds’. Denk aan Wikipedia met alle handleidingen voor alle denkbare huishoudtoestellen. Geen enkele expert kent die allemaal.

Het expertenpanel zondigt zwaar tegen Ashby’s diversiteitswet. Dat kan ook niet anders. Virologie en economie zijn met Erika Vlieghe, Marc Van Ranst, Pierre Wunsch, Mathias Dewatripont en Johnny Thijs wel goed vertegenwoordigd. Ashby zou zeggen: jullie zullen sterk uitgewerkte scenario’s schrijven, mag er dan niemand bij die daarin expert is, een filmregisseur bijvoorbeeld? Elke discipline zal de onvermijdbare leemtes wel merken en iedereen – onze regering, de bevolking, het crisiscomité – zal beseffen dat zo’n comité al te eenzijdig is en dus moet geholpen worden. 

Lopers in een van de Brusselse parken.Beeld Photo News

Maar hoe? Vooral niet door hardnekkige gewoontes uit de hoek ‘gelijk krijgen’, wel door een handig gebruik van ‘the wisdom of crowds’. Niet door een vertegenwoordiger van de horeca of door een tweede verblijver in de GEES op te nemen (dat is politiek) maar door tientallen, liefst duizenden andere ‘experts’ te betrekken wier inzichten voor de verschillende fases gebundeld kunnen worden. 

Er is nog een risico. GEES mag zeker niet lijken op een commando: een elitegroepje dat zich in het grootste geheim voorbereidt om de vijand bij verrassing uit te schakelen. Denk ook aan luchtvaartpiloten. Zij besturen het vliegtuig en vragen daarbij geen advies aan de passagiers, ook al draait het soms om hun leven. Piloten dragen daarom een gezaghebbende pet en spreken met geruststellende stem.

De pet die Marc Van Ranst en collega’s nu al wekenlang dragen heet dus ‘expertise’. Helaas, net die pet is bij de nakende heropstart van het land niet echt beschikbaar meer; ‘echte’ experts zullen steeds meer de hete adem van de populisten in hun nek voelen. Die vegen namelijk hun botten aan (intellectuele) afstandelijkheid. De GEES kan echt niet werken volgens de commandostijl, want er zijn geen externe terroristen, de vijanden zullen vaak wijzelf zijn. Liever is het een open denktank.

Laten we dus scherp het onderscheid voor ogen houden: meedenken, meepraten, meebeslissen. Mijn voorstel stopt bij de eerste fase, het is slechts een verre neef van de burgerdemocratie. Het is helaas nog altijd crisis.

Sociale wetenschappers dreigen in een intellectueel hoekje te worden geduwd door het virologische en economische geweld. Zij kunnen hun intellectuele verantwoordelijkheid opnemen door wisdom of crowds nu te organiseren en de filmscenaristen niet te vergeten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234