Vrijdag 06/12/2019

Opinie Tony Barber

Waarom de Europeanen beter op de Belgische politiek moeten letten

Tony Barber. Beeld rv

Tony Barber is hoofdcommentator Europese zaken van de Britse krant Financial Times. Hij is oud-correspondent in Brussel. Hij schreef deze bijdrage op uitnodiging van De Morgen.

In de jaren 1990 vroeg de Londense ambassadeur van een van de nieuwe staten die in Europa waren verschenen mij wat hij moest doen om zijn land in het nieuws te krijgen. Doe niets, was mijn raad, want hoe minder een land in het nieuws komt, hoe gelukkiger het is.

De laatste politieke ontwikkelingen lijken die theorie te bevestigen. België heeft sinds de verkiezingen in mei nog altijd geen regering, maar onlangs lazen we in een rapport van Eurostat, het Europees bureau voor statistiek, dat de Belgen het gelukkigste volk van de EU zijn.

De resultaten waren weliswaar gebaseerd op een peiling van vorig jaar, lang voor de federale, regionale en Europese verkiezingen van 26 mei. Maar ik denk niet dat er veel veranderd is. Zoals ik beetje bij beetje begreep toen ik in Brussel woonde, zijn de Belgen – althans de Belgen die geen politici zijn – gelukkig omdat de politiek hen niet echt veel kan schelen.

De huidige impasse verschilt in veel opzichten van die van 2010-2011, toen het 541 dagen kostte om een federale regering te vormen – een wereldrecord. Die episode viel samen met het hoogtepunt van de schulden- en de bankencrisis van de eurozone. Met zijn hoge staatsschuld liep België toen in de kijker. Het rendement op de overheidsobligaties schoot de hoogte in. Beleggers maakten zich zorgen over een mogelijk uiteenvallen van het land en beseften dat de verdeling van de staatsschuld een nachtmerrie zou zijn.

Deze keer heeft de wereld nauwelijks gemerkt dat België zes maanden na de verkiezingen geen regering heeft. Een van de redenen is dat de eurozone deze keer niet in crisis verkeert – of toch nog niet. Een andere reden is dat de regeringsvorming overal in Europa langer en langer aansleept. Denk aan Duitsland na de verkiezingen voor de Bundestag in september 2017, of Zweden na de verkiezingen van september 2018.

Brexit

België staat vanouds bekend om zijn gefragmenteerde politiek. Maar veel andere Europese landen kennen dat probleem nu ook. Op 10 november hield Spanje zijn vierde parlementsverkiezingen in vier jaar tijd. Het Catalaanse separatisme is een groter gevaar voor de Spaanse politieke stabiliteit dan alles wat in België gebeurt. Hetzelfde geldt voor de brexit, die een echt risico wordt voor het voortbestaan van het Verenigd Koninkrijk als een uit vier naties samengestelde staat.

Ik wil niet zelfingenomen klinken. Het feit dat België niet langer ongewoon is in de Europese context, betekent niet dat er niets is om zich zorgen over te maken. Dat is er wel.

Ten eerste wordt de Belgische politiek meer en meer gepolariseerd naarmate radiaal links en extreemrechts stemmen en invloed winnen. Op links zijn er politici als Paul Magnette (PS), wiens opkomst aantoont dat er een groeiend publiek voor antiglobalisatieboodschappen is. Op rechts illustreert het verkiezingssucces van Vlaams Belang de aantrekkingskracht van een nieuw soort extreem rechts nationalisme, zoals in Estland, Italië, Spanje en Zweden.

Dat zijn zorgwekkende trends voor de toekomt van België, precies omdat de ideologische polarisatie lijkt samen te vallen met de taalgrens tussen Vlaanderen en Wallonië.

Ten tweede begint het disfunctionele karakter van de Belgische politiek stilaan een weerslag te hebben op het gedrag van het land op Europees niveau. Dat werd in 2016 duidelijk toen het Waals Parlement de goedkeuring van het handelsverdrag tussen de EU en Canada blokkeerde. Vorig jaar bleek het op een andere manier, toen Carles Puigdemont, de Catalaanse separatistische leider, naar België vluchtte en een warm onthaal kreeg bij zijn vrienden in de N-VA. Tegelijkertijd ondermijnt de opkomst van N-VA en Vlaams Belang het Belgische engagement voor een hechtere Europese eenheid, sinds de Tweede Wereldoorlog een kernbeginsel van het buitenlandbeleid en een van de weinige verenigende kenmerken van de Belgische politiek.

Nieuwe verdeeldheid

We zien soortgelijke verschijnselen in Frankrijk, Nederland en Italië en zelfs, op kleinere schaal, in Duitsland. In al die landen, net als in België, weigert nieuw rechts te offeren op het altaar van de Europese eenheid.

Als reactie op de rechtse nationalisten en de Eurosceptici willen sommige West-Europese politici, onder wie de Franse president Macron en Charles Michel, de Europese integratie sneller zien vooruitgaan. Maar de meeste Centraal- en Oost-Europese landen zien dat project niet zitten.

Het risico van een nieuwe verdeeldheid in Europa is evident. Daarom zouden de Europeanen echt beter op de Belgische politiek moeten letten. Het is in België dat enkele van de belangrijkste toekomsttrends van de EU gestalte krijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234