Zondag 20/09/2020

OpinieWim De Temmerman

Waarom de dood van Sanda Dia ook ons falen is

Sanda DiaBeeld Tim Dirven

Wim De Temmerman is prodecaan KASK & Conservatorium, HOGENT.

Het heeft steeds iets aandoenlijks om rond deze tijd ouders matrassen en meubeltjes te zien verhuizen in de straten van Gent, Brussel of Leuven om hun kinderen op kot te installeren. Tegen het optimisme van dat moment, steekt wat we de voorbije weken te weten kwamen over Sanda Dia’s dood schril af. Het onnodige sterven van deze beloftevolle student legt een belangrijke weeffout in onze samenleving bloot.

Uit getuigenissen komt naar voor dat Sanda Dia geen typische kandidaat was voor de elitaire studentenclub waar alles misliep. Zijn vader is arbeider, moslim, ze zijn niet wit en het gezin heeft een migratieachtergrond. Niet het profiel van een zoon van gegoede ouders met invloedrijke posities uit de Vlaamse jetset. Wat deed die jongen daar dan? Hij was geen onwetende student die ergens verzeilde, maar een succesvolle derdejaars. De toetreding was een bewuste keuze. Deze sociale, intelligente, positieve en ambitieuze jongeman was blijkbaar voor zichzelf tot de conclusie gekomen dat gemotiveerd en getalenteerd zijn, hard studeren en excelleren niet volstaan. Je moet ook toegang hebben tot circuits waar gegoede mensen met invloed (doorgaans wit, niet-moslim, niet-allochtoon, geen arbeiders) elkaar kennen en waar kansen worden verdeeld. Dat beloftevolle jongeren, zoals Sanda, in Vlaanderen anno 2020 op basis van wat ze rondom zich zien, deze perceptie hebben, is problematisch.

Het leerplichtonderwijs blijft in onze democratie de grote kansen-herverdeler. Tegelijk weten we dat ons onderwijs structureel de bestaande maatschappelijke gelaagdheid bevestigt. Pierre Bourdieu heeft dat ‘reproduction’ genoemd: het onderwijs reproduceert de bestaande sociale verhoudingen. Het is zo gemaakt dat het vooral waarden en praktijken van midden- en gegoede klassen reflecteert. Waardoor kinderen uit deze maatschappelijke groepen makkelijker succesvol zijn in een parcours dat naar hoger onderwijs leidt, en in de lijn daarvan naar invloedrijkere posities. Als kind uit een arbeidersgezin had Sanda deze drempel met succes genomen, een prestatie die wijst op talent en doorzetting, en op de sterke morele draagkracht van zijn ouders. 

Maar bovenop de reproductie van de sociale verhoudingen via onderwijs, legt onze samenleving een tweede drempel. Binnen netwerken van wie gegoed en invloedrijk zijn, worden kansen verdeeld. Sanda Dia was blijkbaar opmerkzaam genoeg om dat te detecteren. Het is alsof hij vanuit een analyse van hoe ambitie werkt in ons samenleven, in een fatale val liep. Omdat hij, misschien naïef, dacht te kunnen ontsnappen aan een eenvoudige sociale en financiële achtergrond via integratie in een club van zonen van gegoede ouders. Waar hij de dood vond. Gezien zijn atypisch profiel in deze studentenclub, en gezien de getuigenissen die de voorbije dagen naar boven kwamen, stelt zich de vraag of het sadisme en de radicaliteit in de doopsituatie daaraan gerelateerd zijn. Waarom wordt zo’n atypische kandidaat, na enkele maanden passage in de club, met ongeziene agressie en met veel onverschilligheid voor zijn lot, omgebracht? De rechtszaak zal dit moeten ophelderen.

Gênante defensie

Geheel de situatie wijst op een maatschappelijk falen. Niet een falen van Sanda die had moeten weten dat dit de gevolgen kunnen zijn wanneer je ermee instemt je te laten dopen bij deze club, zoals de KU Leuven-rector durfde te verklaren. Luc Sels viel daarmee terug op een vandaag populair rechts neoliberaal mensbeeld : de student heeft vrij gekozen, wat hem overkomt heeft hij geheel aan zichzelf te wijten en is daarom minder onze zaak. De realiteit is complexer en verantwoordelijkheden liggen genuanceerder. We maken onze keuzes binnen beperkende vrijheidsmarges, die terug te voeren zijn tot de contexten van ons leven en handelen. Sels heeft dit nadien niet meer herhaald, maar schakelde over op nog gênantere defensies door te beginnen over vergeving voor de daders.

Niet Sanda faalde door het maken van een risicovolle keuze. Het is ons falen wanneer een getalenteerde en intelligente jongeman, die alle remmingen overwon die het onderwijssysteem voor hem in zich droeg, toch de indruk krijgt dat zijn professioneel succes zal afhangen van een netwerk van geld en macht, wat hij niet kan inbrengen. Jongeren moeten zien dat talent, werk en goesting volstaan om een bijdrage te leveren aan de samenleving en om succesvol en gelukkig te leven. Was Sanda daarvan overtuigd, dan was hij wellicht niet bij Reuzegom terechtgekomen en behaalde hij nu zijn masterdiploma.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234