Dinsdag 30/11/2021
Mark Elchardus. Beeld DM
Mark Elchardus.Beeld DM

ColumnMark Elchardus

Waar halen we nog hoop vandaan? Steeds meer lijkt ons land een rechtopstaand lijk

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en de auteur van Reset. Over identiteit, gemeenschap en democratie. Zijn bijdrage verschijnt tweewekelijks, afwisselend met Vincent Stuer.

Een overheidsbegroting opstellen is moeilijk nachtwerk, maar ook een gelegenheid om een becijferd en begeesterend maatschappelijk project aan te kondigen. De Vivaldi-begroting weerspiegelt de bleke grijsheid waarmee onderhandelaars uit een doorwaakte nacht komen, maar biedt geen hoop. Ik hoorde mensen uit alle regeringspartijen sussen: “Het had erger kunnen zijn”. Daartoe is optimisme herleid: het kan nog altijd erger.

In zijn State of the Union - de federale beleidsverklaring - deed premier De Croo nochtans zijn uiterste best om upbeat te klinken. “Vivaldi reflecteert de diversiteit van ons land”, zei hij, “en diversiteit levert creativiteit.” Dat klinkt als fluiten in het donker, angst bezweren. Diversiteit kan een bron zijn van creativiteit, op voorwaarde dat men erin slaagt haar te overstijgen zonder ze te vernielen, te bundelen tot iets dat meer is dan de som van de samenstellende delen. Dat is precies waar Vivaldi niet in slaagt. De diversiteit van Vivaldi is als die van Brussel: groot, uitbundig bejubeld, maar resulterend in een verzameling van mensen zo onsamenhangend dat zij er amper in slaagt de helft van de bevolking te vaccineren.

Zelfs grootse, dringende collectieve projecten, noodzakelijk geacht door nagenoeg iedereen, enthousiast gesteund door velen, aangevuurd door bonte betogingen, eindigen in kilte. Fossiele energiebronnen werden ontmoedigd, er kwam een kernuitstap, houtkachels en mazoutketels werden verboden, diesels geweerd, er waren subsidies voor wie voldoende geld heeft om zonnepanelen en warmtepompen te laten installeren, grote belastingvoordelen voor wie zich een elektrische wagen kan veroorloven, een flink deel van de energieprijs wordt besteed aan het subsidiëren van vernieuwbare energie… Het lijken voor het merendeel geen onredelijke maatregelen. Zij werden echter genomen in de overtuiging dat men de mensheid ging redden en daarom niet al te veel rekening diende te houden met de mensen. Wie het meest leed onder die maatregelen en er het minst de voordelen van kon plukken, krijgt deze winter de keuze tussen het geld voor de volgende vakantie aan verwarming besteden of kou lijden. Voor wie geen spaargeld heeft, rest enkel kou lijden.

Er zijn klimaatfanaten die dat toejuichen. In de torenhoge energieprijzen zien zij de heiland. Voor vele mensen zijn die echter een brutale uiting van sociale ongevoeligheid. Zij stapelen sociale onrechtvaardigheid op wat onvermijdelijk al een zware, collectieve inspanning is. Zij ondergraven op die manier een noodzakelijk project. Men kan dat niet op rekening van de huidige regering schrijven. De miskleun is al langer in de maak. Maar in deze beleidsverklaring hadden we een wending verwacht… en die kwam er niet.

Ons groen toekomstproject draait nu rond het bouwen van centrales waar aan de ene kant peperduur gas wordt ingepompt en aan de andere kant broeikasgassen en elektriciteit uitkomen. Onze minister van Energie, Tinne Van der Straeten, omschrijft het voorstel om kernenergie te gebruiken om de klimaattransitie te vergemakkelijken als het idee van een hersenloze. Inmiddels spreken al tien lidstaten van de Europese Unie zich uit voor groene kernenergie. Frankrijk lanceert een groots toekomstproject met daarin een belangrijke rol voor innovatieve, kleine kerncentrales en voor het massaal steunen van alle activiteiten die bijdragen tot het bevorderen van de wetenschappelijke en technologische creativiteit nodig voor een duurzamer samenleving. De opwarming van de aarde afremmen en de gevolgen van die opwarming leefbaarder maken, wordt op die manier een kwestie van vooruitgang, niet enkel van beperking. Hopelijk overtuigt het onze minister van Energie en wordt ook voor een dergelijke benadering gekozen.

België loopt wat achter. In zijn beleidsverklaring ging onze premier met passie in op de waarden die we moeten verdedigen omdat zij onze wijze van leven schragen, maar had hij weinig te melden over hoe we de welvaart creëren om in de toekomst nog volgens die waarden te kunnen leven.

De reputatie van België in het buitenland raakt weer aan de diepten die zij kende een kwarteeuw geleden, ten tijde van de zaak-Dutroux: een land dat niet werkt, zich terugplooit op en neerlegt bij mediocriteit. Nog wel in staat een internationaal dansgezelschap uit te sturen, maar niet meer bij machte om wetenschappelijk en technologisch indruk te maken. Een land dat woekert met zijn talent, onvoldoende mensen vormt om te zorgen voor de creativiteit die perspectieven opent, mogelijkheden schept, tegelijk de mensheid én de mensen helpt.

Steeds meer lijkt ons land een rechtopstaand lijk. Politiek, de kunst van het mogelijke, wordt daarom geregeld ingeruild voor de vaardigheden van de balsemer en de grimeur.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234