Zondag 14/08/2022

Arnon Grunberg

Waar democratie ontaardt in weinig effectieve groepstherapie

null Beeld © PHOTONEWS
Beeld © PHOTONEWS

Arnon Grunberg is schrijver, meest recentelijk van de roman Moedervlekken, en columnist bij de Volkskrant.

Arnon Grunberg

"Ik noem mensen neger, Turk of Marokkaan", zei columniste Annabel Nanninga in een lezenswaardig interview door Janita Naaijer en Chris Rutenfrans dat vorige zaterdag in de Volkskrant stond. Sommige mensen verdienen volgens Nanninga andere benamingen, bijvoorbeeld 'klaagneger'.

Nanninga lijkt vooral populair te zijn bij dat deel van Nederland dat in moslims staatsvijand nummer één ziet en dat alles wat niet wit is met angst en beven en uiteindelijk ook afkeer - vermoedelijk het gevolg van angst - tegemoetziet.

Of haar uitspraken racistisch zijn of niet is een discussie die we even niet moeten voeren; voor je het weet belanden we in een gesprek over vrijheid van meningsuiting en het is precies de poging elk gesprek terug te brengen tot de vraag of er juridische grenzen zijn aan het debat die wezenlijke andere vragen aan het zicht onttrekt. Te weten: bestaan er wel onwenselijke uitspraken? Bestaan er uitspraken die schadelijk zijn voor de maatschappij?

Zeker bestaan die, in Duitsland wordt dat Volksverhetzung genoemd. Die uitspraken zijn doorgaans lachwekkend, maar het probleem van dergelijke uitspraken is dat er heel veel mensen zijn die het lachwekkende ervan niet zien en er juist door worden opgezweept. De kreet 'daar moet een piemel in' - een kreet die in Nederland de laatste tijd ook steeds populairder is, en niet alleen onder voetbalsupporters - heeft onmiskenbaar een lachwekkend én opzwepend karakter. Wij weten, niet alleen uit de geschiedenis, een beetje mensenkennis volstaat, dat waar het volk wordt opgezweept dat volk vroeg of laat tot actie zal overgaan. De massa die in de roes van de massahysterie verkeert, verlangt naar daden.

Waar het om gaat, is dat het primitieve schelden en het op hardhandige wijze definiëren van andermans identiteit - ik bepaal wie u bent, een klaagneger - worden opgevat als waardevolle bijdragen aan het debat. Sterker nog, het debat lijkt vooral daaruit te bestaan, her en der opgetuigd met rationalisaties die de primitieve behoefte aan schelden van een excuus dienen te voorzien.

Dat is de ondergang van dat debat, en daarmee uiteindelijk ook van de pluriforme samenleving.

Om die vermaledijde vraag toch maar te stellen: valt het infantiele schelden onder vrijheid van meningsuiting? Zeker, maar het valt ook onder DSM-5, handboek van de psychiatrie, onder de periodieke explosieve stoornis. 'Recidiverende agressieve uitbarstingen', zowel verbaal als fysiek, zijn een symptoom van deze stoornis.

Zoals sommige politieke overtuigingen eerder een 'waan' zouden moeten worden genoemd dan een mening. Het onvermogen tot zelfkritiek, de onwil om overtuigd te worden door argumenten, zouden symptomen van paranoia genoemd kunnen worden. (De supermarkt gaat om 8 uur open: nog een bewijs dat de CIA achter me aan zit).

Zeker, agressie is onmacht, en veel van de mensen die de behoefte voelen de openbare ruimte, sociale media, straathoeken en dergelijke, te overspoelen met hun tot nu toe voornamelijk verbale agressie, zullen zich ongetwijfeld bijzonder onmachtig voelen. Dat is zielig, maar dat hun agressiestoornis bepalend is voor het debat is nogal sneu voor de andere deelnemers.

Waar democratie ontaardt in zo'n weinig effectieve groepstherapie zullen burgers die geen last hebben van agressiestoornissen of die weinig behoefte hebben dagelijks geconfronteerd te worden met andermans agressie denken: ik blijf wel thuis.

undefined

Arnon Grunberg. Beeld Merlijn Doomernik
Arnon Grunberg.Beeld Merlijn Doomernik
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234