Woensdag 07/12/2022

standpunt

'Vrijheid' is een merkwaardig argument om recht op verslaving te verdedigen

null Beeld anp
Beeld anp

Bart Eeckhout (@barteeckhout) is opiniërend hoofdredacteur van De Morgen.

Bart Eeckhout

De discussie over alcohol- en tabaksplannen verdient beter dan het frame van "gekibbel" tussen twee regeringspartijen (Open Vld en CD&V) over de bevoegdheid van de populairste minister van het land (Maggie De Block). Dit gaat naar de kern van de verhouding tussen staat en individu. De kwestie is: hoever mag een overheid ingrijpen in de vrijheid van de burger om zichzelf schade toe te brengen? Oftewel: in welke mate mag een overheid vrij maar ongezond gedrag tegengaan?

Traditioneel staan liberalen hier aan de kant van de vrijheid: de burger is oud en wijs genoeg om zelf te beslissen wat goed voor hem is. Open Vld wist in de vorige regering succesvol een degelijk anti-alcoholplan tegen te houden, en in deze regering houdt ook minister De Block de ingrijpende maatregelen op zak. Hetzelfde geldt voor het anti-rookplan dat de minister morgen naar de Kamer brengt. De accijnzen op tabak worden weer wat verhoogd, stoppen met roken wordt gestimuleerd, en... dat is het zowat. Doortastende maatregelen blijven uit.

Bart Eeckhout. Beeld Wouter Van Vooren
Bart Eeckhout.Beeld Wouter Van Vooren

De liberale 'vrijheid blijheid'-gedachte klinkt sympathiek en vooruitstrevend. Tegenstanders worden weggezet als puriteinen, bang voor genot. Maar klopt die tegenstelling nog wel? Zeker voor tabak, maar ook voor excessief alcoholgebruik, is er torenhoog wetenschappelijk bewijs van de schadelijke gezondheidsimpact. Over de budgettaire kosten kan je twisten, maar de maatschappelijke kosten van alcoholmisbruik en tabaksverslaving zijn immens. Geen enkele drug heeft zo'n groot, negatief gevolg op de samenleving als alcohol, alle hypocrisie van de 'war on drugs' ten spijt.

Dan is het onverantwoord voor een overheid om te blijven zeggen: doe maar. De falende oorlog tegen drugs leert dat het contraproductief is om genotsmiddelen te gaan verbieden. Volwassenen die willen roken of drinken, moeten dat blijven kunnen - zij het liefst met enige mate. Uiteraard. Maar het verhogen van de instapleeftijd (tabak) of het beperken van verkoopplaatsen (alcohol & tabak) kunnen effectief zijn om (jonge) mensen beter te beschermen tegen bewezen gezondheidsrisico's.

Als tegenargument wordt nog altijd de vrijheid gepropageerd. Nu is 'vrijheid' een merkwaardig argument om recht op verslaving te verdedigen. Van de cowboy tot de mannen die weten waarom: miljarden reclamegeld hebben tabaks- en drankproducenten al gespendeerd om hun verslavende producten aan het concept vrijheid te koppelen.

Het is dat vals gevoel van vrijheid dat politiek verdedigd wordt, in naam van het liberalisme. Het is de vrijheid van de lobbygroepen, niet de vrijheid van de burger.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234