Donderdag 22/08/2019
Beeld rv

Column Carl Devos

Voorwaar ik zeg u, na 26 mei breken zware tijden aan

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

Volgende week leest u hier een analyse van de verkiezingsuitslagen. Nu een evaluatie van de campagne, die deze week niet meer zal veranderen. Het was een vreemde campagne. Ze kwam vroeg op gang, zonder finale. Anders dan in 2014. Al zit die herinnering ver, nooit eerder lag er immers vijf jaar tussen parlementsverkiezingen. Eén verschil ziet iedereen: weinig affiches. Waardoor we minder dezelfde publieke verkiezingsruimte delen. Meer campagne op sociale media, waarvan de impact nog onduidelijk is.

Verkiezingen in oktober 2018 en een overdosis politiek cynisme door de val van Michel I, moeten de (veronderstelde) desinteresse verklaren. Geen thema domineert, normaal bij samenvallende verkiezingen. Die gaan over veel tegelijk, zeker over zekerheid in veel facetten. Opvallend: de afwezigheid, althans in het aanvoelen, van een cruciale inzet. Nochtans is die er.

In 2014 was die duidelijk: N-VA daagde de klassieke partijen uit, die na de langste formatie met Di Rupo I in 2010 een tripartite gevormd hadden. Kon N-VA dat in 2014 doorbreken? Ja dus. En vandaag? N-VA moet consolideren, met een gerecycleerde verhaallijn.

Tegen het systeem

Er is een grote inzet, maar die is minder uitgesproken, zonder spanning: Zweden II? In Vlaanderen kan dat allicht, als ze willen. N-VA ligt ver op kop, moet zo dicht mogelijk tegen de 30 procent hangen om mentaal niet als verliezer gezien te worden. Liefst met het VB een meerderheid halen, zo kan er zonder N-VA geen gevormd worden. Want bij de anderen, waar de N-VA-afkeer niet verdwenen is, blijft Crevits I een optie.

Groen en het VB zijn nu de uitdagers, maar omdat ze hoogstens in het peloton raken voelt dat niet als een game changer. Groen piekte te vroeg, kreeg nadien een verzamelde anticampagne. Zelfs na een zwarte zondag zal VB, ondanks haar sterke zweepfunctie, het tij niet kunnen keren zoals dat over N-VA in 2014 verondersteld werd. Omdat de campagne onwezenlijk is, zegt de buik dat er iets onvoorzien zal gebeuren. Daarvoor vallen we terug op de gekende snok aan het systeem: een zwarte zondag. Ook omdat er veel redenen zijn waarom het VB goed zal scoren, N-VA werkte dat in de hand. Als Groen en het VB winnen is dat logisch: hun thema’s stonden vooraan, ze hebben een anti­systeemlook en hun kiezers zijn niet bang van een waarschuwing voor radicale koerswending, integendeel.

In deze campagne ging veel energie naar het zoeken van de gaten in de verdediging van de tegenstrever. Die met meer passie werden aangewezen dan de eigen voorstellen. Er werden belachelijk veel veto’s en breekpunten uitgesproken. Het werd geen uitzonderlijk harde campagne, maar een negatieve. Ondertussen laten extreem te relativeren peilingen weinig werkbare en vandaag enkel ondenkbare meerderheden toe. Veel burgers zullen zondag hun middenvinger opsteken.

Koppelverkoop

Zweden II zal het moeilijk krijgen. Het is voor N-VA de eerste optie. Ook Open Vld en CD&V behielden in de campagne veel afstand met groenen en socialisten. CD&V, vooral een stijl en positie, wil kingmaker blijven. Federaal bindt CD&V zich aan de MR. In 2014 weigerde Open Vld federaal te besturen als ze Vlaams niet mocht inbreken, Zweden II is dus default. Al mag daar niet veel uit afgeleid worden. In 2014 verdedigden alle klassieke partijen Di Rupo I tegen de harde kritiek van N-VA. CD&V en Open Vld kunnen ook links uitwijken.

CD&V en MR staan elk op verlies en versterken via koppelverkoop hun marktpositie, zo vergroot en passant de kans op Beke I. Beweging.net en ander protest mag in de hoek blijven. Die koppeling leest, gezien de aversie tussen de MR enerzijds en Ecolo en de PS anderzijds, als een Zweeds pleidooi. Een gehavende, versleten formule. Waarin CD&V jaren dwarslag. Het koppel kan ook in een tripartite, maar Di Rupo II is voor CD&V een zelfmoordmissie.

CD&V kreeg haar thema ‘levenskwaliteit’ niet in de campagne, koos dan maar voor ‘Hilde’. Crevits kan veel, maar niet een verkiezingsthema zijn. Open Vld zit vol positivisme en goesting in postjes, de inhoud is minder bekend. Als Zweden II mislukt, is de verklaring niet moeilijk. Als het VB veel zetels uit de formatie haalt en ecologisten en socialisten goed presteren, kan de ruk naar links in Franstalig België een drastische wending veroorzaken. 2014 dus, maar dan in de omgekeerde richting.

Verkiezings­affiches in Brussel. De huidige campagne speelt zich meer op sociale media af, schrijft Carl Devos. ‘De impact daarvan is nog onduidelijk.’ Beeld Photo News

Als dat gebeurt, heeft het gevallen kibbelkabinet het zelf gezocht. Hoe meer studies verschijnen, hoe minder jobs Michel I creëerde. De voorbije weken zakte dat aandeel van 140.000 naar 30.000. In Knack maakt econoom Gert Peersman een vernietigende eindafrekening van Michel I, die vooral goed was voor de hogere winstmarges van bedrijven. Vergeleken met andere landen scoren we slecht. En steeg niet de elektriciteitsprijs, wel onze stroomfactuur zeventien keer sterker dan in het buitenland. Zeventien.

Er is in deze campagne vaak door dezelfde mensen in dezelfde debatten over dezelfde onderwerpen gedebatteerd. Over heel veel, energie of zware beroepen bijvoorbeeld, is bijna geen woord gesproken. Er is crimineel rond de pot gedraaid. Er is immens veel geld uitgegeven dat er niet is. Beloftes gedaan zonder enige geloofwaardige budgettaire dekking.

Ondertussen blijkt dat er in Vlaanderen niet 1 miljard startpremie wacht. Niemand, ook niet na een vaag debat in De zevende dag, heeft of geeft ook maar een begin van een idee hoe de ‘8-miljardenput’ federaal in enkele jaren – het evenwicht is in 2021 gepland – kan verdwijnen. En er zijn daarbovenop grote investeringen nodig. Maandelijks komen er 10.000 gepensioneerden bij, dat betekent jaarlijks 2 miljard euro extra voor de pensioenen. Achter de schermen maakt men zich daar zeer grote zorgen over. De verhoging van de pensioenleeftijd in 2070 is om te lachen, bij wat vanaf 2020 zal volgen.

Dat zeggen ze niet op televisie. The show must go on. Niemand zegt of vraagt u hoe het verlies­latend model gered moet worden. Alvast door veel meer mensen (langer) te laten werken. Er is geen alternatief. Dat lost niet alles maar al veel tegelijk op. Maar niemand weet hoe je dat snel opwekt.

Deze campagne in één woord: lichtzinnig. Voorwaar ik zeg u, na 26 mei breken zware tijden aan. Alle overheden zullen moeten snoeien, met jobgroei of besparen op de organisatie van de sociale zekerheid komen we er geenszins. Maak u klaar. Winter is coming.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden