Vrijdag 06/12/2019

Meningen

Vooruitgangsoptimisten en ecologisten lijken in hetzelfde bedje ziek

Manuel Sintubin. Beeld KUL

Manuel Sintubin is geoloog aan het departement Aard- en Omgevingswetenschappen van de KU Leuven.

“We klimmen op de zetel van de schepper”, verkondigen een aantal fervente vooruitgangsoptimisten die zich verenigd hebben in de Bende van de Vooruitgang, in hun stichtingsmanifest (DM 9/11 – Stop met doemdenken, de wereld wordt juist steeds mooier). Wij – de mens – zijn immers vandaag de ‘heersers van de natuur’ geworden. We moeten nu alleen nog wat wennen aan onze Goddelijke status.

De vooruitgangdenkers, zoals de leden van de Bende van de Vooruitgang, wijzen op de ongelooflijke versnelling in ontwikkeling – de ‘Great Acceleration’ – die de mensheid op relatief korte termijn sinds de aanvang van de Industriële Revolutie heeft doorgemaakt richting moderniteit. Ze spreken dan ook over de ‘hockeystick van de vooruitgang’. Zij erkennen dat deze sprong naar de moderniteit ook ongewenste neveneffecten met zich meegebracht heeft, zoals meest prominent de klimaatverstoring. Maar ze zijn er dan weer heilig van overtuigd dat wetenschap en technologie ook hiervoor een oplossing zal bieden. Zij geloven stellig dat de technologische ontwikkelingen, waarvan velen nu nog op de tekentafel liggen of in de kinderschoenen staan, dit storend neveneffect wel zullen wegwerken. De moderniteit is voor hen immers de oplossing. Eenvoudig, niet?

Zoals blijkt uit het opiniestuk van Mark Dom (DM 14/11 – De bende van Boudry versus 11.000 wetenschappers), kan de Bende van de Vooruitgang niet echt op veel sympathie rekenen, vooral niet bij diegenen die zich blind staren op die andere hockeystick, de ‘hockeystick van de klimaatopwarming’. Dirk Draulans vindt zelfs dat deze vooruitgangsoptimisten op een bepaalde manier nog gevaarlijker zijn dan de klimaatontkenners (DM, 17 november 2019 – De vragen van Proust).

Alleen stel ik me soms de vraag of de tegenstanders van de vooruitgangsoptimisten – laat ons ze voor alle gemak de ecologisten noemen – niet ook besmet zijn met enige Goddelijke aspiraties. Ook zij zijn ervan overtuigd dat ze dé recepten hebben om de klimaatapocalyps af te wenden. Over het instrumentarium richting redding valt er voor hen niet meer te discussiëren. Want we moeten gewoon luisteren naar de wetenschappers, maar dan wel niet naar de wetenschappers die werken aan oplossingen zoals de vooruitgangsoptimisten doen, enkel naar de wetenschappers die ons waarschuwen voor de klimaatnoodtoestand. Ook deze ecologisten – nu als ‘redders van de planeet’ – dromen van op de zetel van de schepper te klimmen, maar dan niet als ‘heerser over de natuur’ maar eerder als ‘heerser over de mens’. Zij zoeken de oplossingen in de maakbaarheid van mens en maatschappij. Sommigen vinden zelfs dat de democratie toch best even ‘on hold’ gezet wordt om het klimaat te redden. En hier verkeert Dirk Draulans blijkbaar in het fijne gezelschap van de extinctierebellen. Vooruitgangsoptimisten en ecologisten lijken dan ook in hetzelfde bedje ziek, de ene met een blind geloof in wetenschap en technologie, de andere in de maakbaarheid van mens en maatschappij.

Maar zijn die Goddelijke aspiraties terecht? Wat vertelt ons onze eigen menselijke geschiedenis? Dat het een verhaal is van vallen en opstaan, zonder dat we echt weten waar naartoe. Naar ons best vermogen, proberen we maar wat. De ene keer lukt het, de andere keer loopt het faliekant af, en krijgen we het deksel op onze neus. Succes is niet verzekerd, vroeger niet, vandaag niet, en in de toekomst niet. Wat de ‘juiste’ weg is, weet niemand.

Meer dan 200 jaar geleden is de mens als leerling-tovenaar aan een groot planetair experiment begonnen door CO2 dat Moeder Aarde gedurende miljoenen jaren uit de atmosfeer gehaald heeft, terug de atmosfeer in te pompen. Het heeft ons heel wat vooruitgang opgebracht, maar we zijn te lang blind gebleven voor al de verstoringen aan de aardse systemen die we hierdoor teweeggebracht hebben. Nu beseffen we dat het anders moet. Ook dat is vooruitgang. We staan voor een gigantische uitdaging, wellicht de grootste uitdaging waarvoor de mensheid ooit gestaan heeft, zorgen voor globale moderniteit op een gezonde planeet. De weg die voor ons ligt, is lang en moeilijk. Noch vooruitgangsoptimisten, noch ecologisten kunnen echter voorspellen hoe we deze uitdaging tot een goed einde gaan brengen, of zelfs of we erin zullen slagen. Als leerling-tovenaar zullen we ook nu en in de toekomst blijven proberen, met vallen en opstaan. Niet anders als in het verleden.

Bescheidenheid zou ons dan ook sieren. We zijn geen ‘heersers van de natuur’, ook geen ‘heersers van de mens’. Wij zijn geen Goden. Wij zijn hoogstens knullige leerling-tovenaars. Want uiteindelijk zit er maar één iemand op die zetel van de schepper … en dat is Moeder Aarde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234