Dinsdag 16/07/2019

Opinie

Voor onze gevangenissen volstaat dreigingsniveau 4 allang niet meer

Het leger aan de gevangenis van Sint-Gillis. Beeld BELGA

Luk Vervaet is ex-leraar in gevangenissen.

Een maatstaf voor waarden en beschaving zou kunnen zijn: de wijze waarop we omgaan met de zwaksten, met de minsten. Daarvoor hebben we nog geen meter uitgevonden. Zoals we die wél hebben voor het dreigingsniveau terrorisme 1 tot 4. Hoe gaan we om met de 11.000 gevangenen in de 37 gevangenissen in dit land? Als het daarop aankomt, zijn we als beschaving gebuisd en volstaat dreigingsniveau 4 al lang niet meer.

Door de staking in de gevangenissen zitten gedetineerden nu al twee weken alleen, met twee, of soms met drie of vier opgesloten in een ruimte van 9m². Zonder mogelijkheid om te luchten, zonder douche, zonder mogelijkheid om andere kleren aan te trekken, zonder telefoon of bezoek, zonder lessen of werk of andere activiteit, met chaotische voedsel- en medicatiebedeling, vaak zonder dokters of verpleging. Samengevat: een behandeling less than human.

Uit protest vernielden gevangenen hun cellen en werden matrassen in brand gestoken. Het is alleen nog wachten op gevallen van directe zelfmoord, zoals gebeurde in september 2003 tijdens de staking van de cipiers in Andenne of in Lantin tijdens de staking in 2009.

Tijdens de voorbije week werd de Belgische staat door tientallen gedetineerden uit de gevangenissen van Lantin, Ittre, Andenne en Vorst voor de rechtbank gedaagd en tot driemaal toe veroordeeld voor inbreuken op artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Boete incluis. Geen nood, belastingbetaler: dat soort veroordelingen wordt door de Belgische staat gewoon op de stapel veroordelingen gelegd die België tijdens de voorbije decennia opliep.

Voor mijn part mogen alle verantwoordelijken van justitie en gevangeniswezen, syndicale leiders inbegrepen, voor de rechtbank gedaagd worden. Omwille van de huidige situatie, maar ook en vooral voor het catastrofale beleid op het vlak van het gevangeniswezen.

Luk Vervaet. Beeld rv

Staking tot de finish

Al 25 jaar zijn we getuige van een gevangenisexplosie. Jaar na jaar is het aantal gevangenen alleen maar toegenomen en werden de records van het voorgaande jaar verpulverd. Van 5.176 gedetineerden in 1980 tot 11.330 in 2012 en 12.697 in 2013. Als het aantal gedetineerden 93,5 op de 100.000 mensen betrof in 2010, dan was dit 113,8 in 2013. Met alle gevolgen van dien voor de lichamelijke en geestelijke gezondheid van gedetineerden, voor het onderwijs, de hygiëne, de beschikbaarheid van arbeid, de mogelijkheden voor bezoek of wandeling... Ik ben niet tegen een staking. Maar twee dingen moeten me van het hart.

Wij verwachten van een vakbond dat ze de onhoudbare situatie en de wanhoop van de gevangenen en hun families niet gebruiken om hun eisen af te dwingen. Dat ze stoppen met het gijzelen van gevangenen in plaats van dat te doen met hun bazen van het ministerie van Justitie en van de Algemene Directie van het gevangeniswezen.

Wat we van de vakbonden verwachten is een staking 'tot de finish' tegen het gevangenisbeleid in België. De huidige corporatistische vakbondspositie kan men resumeren in één zin: "Als jullie ons zoveel gevangenen leveren, dan hebben we zoveel personeel en zoveel salaris nodig." In de feiten schrijft dit soort vakbondslogica zich in in het kamp van de opdrachtgevers.

Hetzelfde geldt voor de oplossingen van de problemen. In plaats van de oorzaken van de problemen aan te pakken, scharen de vakbonden zich achter de politiek van de opeenvolgende regeringen: uitbreiden en moderniseren van de gevangenissen, ze beheren zoals industriële bedrijven door middel van publiek-private partnerschappen.

Gidsland Finland

Finland heeft bewezen dat het anders kan. In zijn boek Crime Control as Industry: Towards Gulags, Western Style, beschrijft de Noorse criminoloog Nils Christie hoe dit land erin geslaagd is om de opsluitingsgraad drastisch te verminderen van een van de hoogste in Europa (160 gedetineerden per 100.000 mensen ) tot de laagste (54 per 100.000), na koploper IJsland.

Hoe? Ten eerste, door publiekelijk te erkennen dat de hoge opsluitingsgraad een probleem vormt en niet iets is dat de vastberadenheid van de autoriteiten uitdrukt om de bevolking tegen criminaliteit te beschermen. Door de publieke opinie te laten beseffen dat de opsluitingsgraad niet automatisch gerelateerd is aan het aantal misdrijven, maar bepaald wordt door culturele en politieke beslissingen.

Ten tweede door het vormen van een front tussen alle betrokkenen van het gevangeniswezen, van de academische wereld en van de vakbonden die alles in het werk stellen om de opsluitingsgraad te verminderen. Dit had zijn effect zowel in de wetten als in de praktijk.

In België zet men het leger in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden