Dinsdag 11/05/2021

OpinieMark Elchardus

Volgens de wokepedagogie is de meest haalbare oplossing een aparte school voor elk kind

Mark Elchardus. Beeld DM
Mark Elchardus.Beeld DM

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de VUB. Zijn bijdrage verschijnt tweewekelijks, afwisselend met Vincent Stuer.

Een tweetal weken geleden verbaasde filosofe Leni Franken zich er in deze krant over dat er geen islamscholen zijn in Vlaanderen. Haar verbazing is terecht. Dergelijke scholen passen perfect bij onze verzuilingstraditie en grondwet. Vraag is echter of die traditie en grondwet nog wel passen bij onze samenleving. Laten we dit even van verschillende kanten bekijken.

Een pedagogische theorie die sterk komt aanzetten, stelt dat men heel erg op elkaar moet gelijken om elkaar te kunnen begrijpen. Mohamed Ouaamari verwoordde ze zo: “(…) dat iemand met een lichte huidskleur de ervaringen van iemand met een donkere huidskleur niet helemaal kan vatten, is logisch.” (DM 1/3/21) Nu is het evident dat onderwijs problematisch wordt als leraar en leerling elkaars ervaringen, gevoelens of ideeën niet kunnen vatten. Volgens die theorie dienen leerling en leraar dus zorgvuldig gematcht op kleur.

Daarmee is de wokepedadogie nog niet rond. Wat telt, is immers niet elk kenmerk zoals huidskleur op zich, maar ‘intersectionaliteit’: de combinatie van kenmerken. Een lesbische, gekleurde, gehandicapte vrouw kan niet echt vatten wat een heteroseksuele, gekleurde, gehandicapte vrouw probeert uit te drukken.

Daaruit volgen een paar praktische problemen. Met hoeveel van die kenmerken en combinaties houden we rekening? Stel, we beperken ons tot de negentien kenmerken die in België gelden als discriminatiegronden, zoals huidskleur, geslacht, handicap, seksuele geaardheid. Met combinaties daarvan zit men al snel aan miljarden verschillende hokjes, veel meer dan er kinderen zijn in dit land. De meest haalbare oplossing is dan een school voor elk kind, met telkens een leerkracht die in alle opzichten zoveel mogelijk op de leerling gelijkt.

Wie niet warmloopt voor die woke-apartheid, kan opteren voor een benadering die stelt dat onderwijs mensen zoveel mogelijk moet samenbrengen, over alle mogelijke verschillen heen. Ze verenigen in kennis, in liefde voor dezelfde dingen, in begrip en respect voor elkaar. Kortom, de kans verhogen dat zij elkaars ervaringen en gevoelens begrijpen.

In een ver verleden zijn we daar niet in geslaagd. Omdat de katholieke kerk haar greep op de samenleving wanhopig wilde behouden, werd toen naar verzuild onderwijs gegrepen. Met ups en downs zorgde dat voor politieke vrede; katholieken en vrijzinnigen werden echter langer dan nodig gesegregeerd.

Onderwijsverzuiling heeft inmiddels opgehouden te segregeren omdat media, ontspanning, werk en liefde de mensen samenbrachten, terwijl het katholicisme van aard veranderde, seculariseerde. Verzuild onderwijs werd een lege doos. De sociaal-economische samenstelling van de schoolbevolking, niet het schoolnet, heeft vandaag een betekenisvolle invloed op de kennis en de houdingen die de jongeren zich eigen maken.

Van een seculariseringstendens van de islam is voorlopig geen sprake, en wat liefde, werk, ontspanning en media betreft, leven moslimjongeren en hun ouders nog behoorlijk gesegregeerd. Teruggrijpen naar het verzuilingsmodel om hun opname in de samenleving te bevorderen, zou een kemel van jewelste zijn.

We moeten daarentegen dichter bij elkaar komen in deze samenleving. Resoluut kiezen voor de school voor allen. Een onderwijslandschap waarin elke school alle erkende levensbeschouwingen aanbiedt zodra voldoende ouders en jongeren dat vragen en waarin ook plaats is voor wie zich niet in een van de erkende levensbeschouwingen kan vinden. Dat onderwijslandschap kan worden samengehouden door eindtermen, een gemeenschappelijke sokkel die weergeeft wat alle leerlingen moeten kennen en kunnen. Binnen dat kader kan elke school, elk schoolteam bouwen aan een eigen pedagogisch project, aangepast aan de eigen schoolbevolking.

Wat geen plaats meer heeft in zulk verbindend onderwijs is het soort tussenniveau dat luidruchtig wordt vertegenwoordigd door Lieven Boeve, directeur-generaal van de katholieke onderwijskoepel. Er is inderdaad een nieuwe schoolstrijd nodig, maar die heeft, in tegenstelling tot wat Boeve beweert, weinig met eindtermen te maken. Het verzet tegen eindtermen is een excuus om een achterhaalde vorm van verzuiling in stand te houden. “Voor ons”, zo omschrijft hij de visie van zijn onderwijsnet, “is het doel van onderwijs: onderwijs”. (DM 17/4)

Ik heb als onderzoeker veel onderzoek gedaan in scholen en bij leraars. Onderwijs is voor hen geen doel, maar een middel. Zij werken instrumenteel, voor ‘hun’ kinderen en jongeren, opdat die iets zouden bereiken. Als organisaties die van belastinggeld leven zichzelf tot doel stellen, is het tijd om de kraan dicht en het licht uit te doen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234