Maandag 18/11/2019

opinie

Vliegtaks is totaal zinloos

Luc Nijs Beeld RV

Luc Nijs is CEO en bestuursvoorzitter van investeringsmaatschappij The Talitha Group.

Vliegtuigen stoten CO2 uit en zijn dus schadelijk voor het milieu. Althans als je meedenkt in het consensusdiscours. Verder geniet deze transportsector die voor 5% van de uitstoot verantwoordelijk is van een vrijstelling van accijnzen op kerosine en vrijstelling van BTW. Vliegverkeer is onderdeel van globalisering, geglobaliseerde ‘supply chains’, en handelsverkeer. Het heeft de wereld herschapen tot een dorp en daar geniet iedereen nu van.

De filosofie van een vliegtaks is dat als een economische transactie (milieu)schade toebrengt (externaliteit) die niet in de prijs verrekend is, je een aanvullende heffing kan introduceren die die schade afdekt. Reeds tijdens de tweede industriële revolutie  kwam de Britse econoom Arthur Pigou met het idee. Die revolutie ging dan ook vaak over het uniformiseren en produceren van schaalvoordeel. Dat veroorzaakte een enorme last op de leefomgeving. Maar Pigou besefte ook dat zoiets alleen maar werkt als aan een aantal voorwaarden is voldaan. De heffing moet voldoende hoog zijn om de milieuschade effectief te dekken, moet gemodelleerd zijn om de kost van de schade ook effectief te dekken en er moet een alternatief zijn (substitutie). Anders zo besefte hij, is het een ordinaire heffing en begrotingsoefening. Ook besefte hij dat de heffing regressief was. Lagere inkomens worden harder  getroffen dan hogere.

Laten we dat even toepassen op de vliegtaks.Om de schade van een vliegtrip effectief te verhalen op de passagiers zou de heffing extreem hoog moeten zijn. De meeste studies wijzen op een milieulast ‘op de grond’ van ongeveer 10-12 USD per liter kerosine. In de ijlere luchtlagen is de schade groter. Totaal onhaalbaar dus om een heffing in te voeren die de werkelijke schade dekt.

De modellering van zo’n heffing moet dienen om de effectieve schade te weerspiegelen. Korte vliegtrips veroorzaken relatief meer uitstoot dan lange-afstandstrips. Maar vliegtuigen vliegen hoger als ze lange afstanden afleggen en stoten dus in ijlere luchtlagen meer uit  wat meer schade oplevert. Je kan een hele waslijst van uitdagingen opstellen als het gaat over het juist ‘modelleren’ van zo’n heffing. Politici dachten vooralsnog aan een uniforme heffing (vb. Nederland dacht aan 7 euro, daarna weer aan 15).  Kansloos dus.

Volgende vraag: is er een alternatief? Theoretisch is het antwoord ‘ja’. Je kan met de trein of auto/bus naar Mallorca of Lissabon trekken.  Buiten het feit dat de bus en auto ook niet milieuneutraal zijn (en de trein dat ook niet noodzakelijk is), is een  ‘praktisch’ antwoord:  nee. 1000 km is eventueel nog te overzien. Verder in Europa en zeker verder de wereld in is het antwoord duidelijk negatief. De vliegtaks heeft dan geen ontradend effect wegens een gebrek aan alternatief (tenzij je wil dat mensen niet meer reizen, maar dan bekamp je mobiliteit en niet CO2 uitstoot). En dus is het een ordinaire heffing.

De heffing is van nature ook regressief. Dat roept vragen op inzake belastingpsychologie bij de lagere- en middenklasse (waarover Prof. Maus eerder reeds melding maakte). U kan dus concluderen dat een vliegtaks totaal zinloos is, althans als het milieu/klimaat je rechtvaardiging is. Trouwens waarom al die moeite voor een vliegtaks, trek simpel de accijns- en BTW-vrijstelling in als je centen wil ophalen.

En het ergste hebben we nog niet gehad. En dat is het feit dat een vliegtaks vergeleken kan worden met een geheimhoudingsclausule in de zakenwereld. Die laatste dient er toe dat bepaalde informatie geheim blijft tussen partijen. Wordt die info toch vrijgegeven door één van de betrokken partijen, dan is er sprake van contractbreuk en kan de schade verhaald worden bij een rechtbank of arbitragehof. Maar iedereen weet dat de ‘echte’ schade dan al veroorzaakt is. De informatie is immers in de publieke ruimte beland. Dat je je schade kan gaan verhalen is leuk, maar echt dekkend kan zo’n compensatie per definitie niet zijn. Zelfs als je al je de gederfde inkomsten of verloren concurrentiepositie financieel kan recuperen. De structurele schade aan je bedrijf is er en gaat niet weg. 

Mutatis mutandis: je kan via een vliegtaks dan wel de milieuschade financieel compenseren, de milieuschade is er wel. De opbrengst van een vliegtaks kan gebruikt worden voor de verbetering van het openbaar vervoer (in het beste geval en de rijkwijdte zal beperkt zijn) of gewoon de begroting ingaan (in het slechtste). Dat laatste is met 12 miljard euro te saneren niet geheel ondenkbaar.

Zonder verdere flankerende maatregelen is een vliegtaks op dit moment in hoge mate zinloos. Iets voorstellen om het politieke milieupalmares op te smukken is wansmakelijk en ongeloofwaardig. Met die mentaliteit zullen we eerder ten onder gaan aan slechte beslissingen dan aan klimaatverandering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234