Woensdag 08/02/2023
null Beeld DM
Beeld DM

ColumnAlain Gerlache

Vivaldi leidt het land naar confederalisme

Alain Gerlache overschouwt de politieke actualiteit. Zijn column verschijnt tweewekelijks, afwisselend met die van Dave Sinardet.

Alain Gerlache

In de lijst van gemiste kansen en mislukkingen van de Vivaldi-regering is de begrotingssituatie van het land waarschijnlijk het pijnlijkst voor de premier. Niet alleen wegens de verwikkelingen die tot het aantreden van Alexia Bertrand als staatssecretaris van Begroting hebben geleid, tegen de achtergrond van een open oorlog tussen de Vlaamse en de Franstalige liberalen. De uit de hand gelopen begroting is een blaam voor de liberale Alexander De Croo en zijn belofte om het Belgische federalisme efficiënt te laten werken. Met een verwacht begrotingstekort van 5,8 procent van het bbp in 2023 krijgt België de weinig benijdenswaardige titel van ‘slechtste leerling van de Europese klas’. Die toestand herinnert aan die van de laatste decennia van de vorige eeuw, toen onze overheidsfinanciën een puinhoop waren, met een tekort van ongeveer 13 procent en een staatsschuld die 140 procent van het bbp naderde. België werd toen ‘de zieke man van Europa’ genoemd.

In strijd met de beroemde uitspraak van PS-begrotingsminister Guy Mathot begin jaren 80 is de staatsschuld niet vanzelf verdwenen, maar was ze er ook niet vanzelf gekomen. Een van de oorzaken van de tekorten, maar lang niet de enige, is wat men in die tijd de wafelijzerpolitiek noemde: elke grote overheidsuitgave aan één kant van de taalgrens moest gepaard gaan met een even grote investering aan de andere kant. De kosten werden dus verdubbeld en de investeringen leverden vaak niets op, zoals blijkt uit de zogeheten lijst van Grote Nutteloze Werken. De derde staatshervorming van 1988 heeft een eind gemaakt aan die verspilling, door de bevoegdheid voor openbare werken aan de deelstaten over te dragen. Op enkele uitzonderingen na verdween het wafelijzer in de kast. Tot de huidige Vivaldi-regering het weer tevoorschijn haalde.

Toegegeven, het is geen exemplaar van weleer maar een model van de nieuwe generatie. Deze keer moet men niet alleen het noorden en het zuiden van het land tevredenstellen, maar ook links en rechts en zelfs elke partij en haar kiespubliek. Dat verklaart bijvoorbeeld waarom in ons land slechts een kwart van de steunmaatregelen voor energie naar de bevolking gaat die ze echt nodig heeft, volgens de cijfers van professor Gert Peersman (UGent) in Terzake op 22 november. Het resterende driekwart wordt versnipperd over mensen die in veel gevallen zonder zouden kunnen. Dat is het gevolg van de concurrentie tussen de coalitiepartijen en hun obsessie met profilering in de huidige permanente verkiezingscampagne. Bij elke onderhandeling wil elke partij haar trofee. Met alle gevolgen voor de begroting. Wanneer alle coalitiepartners telkens een voordeel voor hun kiespubliek eisen, wanner broodnodige hervormingen aan de belangen van elke partij of de ambities van haar voorzitter worden getoetst, is geen verantwoordelijk regeringsbeleid in het algemeen belang mogelijk. Een coalitie is natuurlijk nooit een liefdeshuwelijk en – laten we niet naïef zijn – dit soort praktijken heeft tot op zekere hoogte altijd bestaan, maar met het gedwongen huwelijk van Vivaldi is de situatie nog verslechterd. Het immobilisme van de regering blijft het gebrekkige Belgische federalisme verder ondermijnen.

Het is dan ook geen wonder dat Bart De Wever het confederalisme, een grotere autonomie en de responsabilisering van de deelstaten weer op de agenda heeft geplaatst. Veel politici van de meerderheid, vooral Franstalige, reageerden verontwaardigd. Als ze moeten kiezen tussen ‘confederalisme of niets’, zoals de voorzitter van de N-VA het stelt, zullen ze ‘niets’ kiezen, verklaren ze. We zullen wel zien. Het probleem is dat de regering en haar balans de Vlaams-nationalisten argumenten geven. De tijd tikt. De Vivaldi-coalitie heeft niet veel tijd meer om te tonen dat ze is opgewassen tegen de vele uitdagingen waarmee ze geconfronteerd wordt. Als ze daar niet in slaagt, kan ze beter opstappen, want tot in 2024 als een zombieregering doorgaan, is geen optie. Tenzij men voor eens en voor altijd wil bewijzen dat het federale België door de gebeurtenissen achterhaald is en dat het confederalisme onvermijdelijk is geworden. Het tegendeel van wat Vivaldi zich had voorgenomen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234