Vrijdag 01/07/2022
null Beeld DM
Beeld DM

OpinieVincent Stuer

Vincent Stuer: ‘Liberalisme is méér dan lagere belastingen’

Vincent Stuer is schrijver en werkt in het Europees Parlement. Hij schrijft in eigen naam

Vincent Stuer

Vandaag zet Open Vld een congressenreeks in die moet leiden tot een nieuwe partij. Het zouden uitstekende tijden moeten zijn om zo’n liberale partij in de markt te zetten, maar de Vlaamse liberalen dreigen vooral zichzelf in de weg te staan. Een te nauw idee van wat al dan niet blauw is, is zowel ideologisch als strategisch fout.

Hoe draait de wereld?

Liberalisme is méér dan lagere belastingen. Het is een kwestie van wereldbeeld—een idee van hoe de wereld draait en de rol van de politiek om die bij te sturen.

Historisch doet de liberale partij het goed als ze inderdaad meer is dan dat. De Partij voor Vrijheid en Vooruitgang (PVV) ontstond toen de openheid van de jaren 60 zich voorzichtig aankondigde, met het overstijgen van de religieuze breuklijn als symbool. De Vlaamse Liberalen en Democraten (VLD) liepen voorop in de globalisering van de jaren 90, toen andere partijen de daarmee gepaard gaande moderniteit niet leken te vatten en de burger zijn afkeer (onder andere) daarvan had laten blijken op Zwarte Zondag.

Als de wereld doorraast en de liberalen de bewegende factor vormen in een gestold politiek landschap, dan betekenen ze iets. Ook de laatste echte verkiezingsoverwinning, in 2003, was een kwestie van wereldbeeld—vertolkt in het maatschappelijke liberalisme van paarsgroen en hard gemaakt in het verzet tegen de Irakoorlog net voor de kiescampagne.

Er is sindsdien nogal wat mis met de wereld. Twintig jaar lang volgt de ene crisis de andere op: de open economie roept vragen op, de welvaartsstaat is niet mee, digitalisering verandert alles, migratie maakt bang, de aanslag op ons klimaat is niet meer te ontkennen, de rechtsstaat wordt ondergraven, de liberale democratie is wereldwijd op de terugweg en de Europese reactie op dat alles doet vertwijfelen. Een tijd die smeekt om een hernieuwd liberaal wereldbeeld, zou je denken.

Maar op geen enkel van deze thema’s hebben Open VLD’ers vandaag een voldoende samenhangende visie, laat staan politiek marktleiderschap, op twee uitzonderingen na: Europa, waar de oudere garde met Verhofstadt en De Gucht blijft wegen, en samenleven, waarop Bart Somers vanuit Mechelen een liberaal verhaal brengt dat opgeschaald kan worden naar Vlaanderen. Twee uitzonderingen die de regel bevestigen: wie niet weegt, die niet wint.

Het probleem van Open Vld is niet dat de partij de voorbije vijftien jaar niet blauw of niet paars genoeg was, te links of te rechts. Het probleem is dat ze niet interessant genoeg was, en nauwelijks relevant op de grote vragen die ons tijdvak beheersen.

Getemperd liberalisme

Toch is een liberale partij meer dan een oefening in politieke filosofie. Het is een vehikel om zo’n liberaal wereldbeeld te belichamen en besturen. In een democratie is de manier waarop net zo belangrijk als de ideologie waarvoor je het doet—zeker als die democratie onwerkbaar dreigt te worden.

Vóór de liberale zelfverzekerheid van de jaren 80 en 90 was de twintigste eeuw een langgerekte poging om liberale waarden overeind te houden in een tijd van onmenselijke oorlogen, ontmenselijkende ideologieën, paranoia en politieke meedogenloosheid, betoogt Joshua Cherniss in Liberalism in Dark Times. Dan lijkt liberalisme vaak een zwaktebod — te gematigd om weerwerk te bieden, te beheerst om enthousiasme op te wekken — ofwel trappen liberalen zelf in de val van hun tegenstanders, en gaan ze zich aan hun ideeën vastklampen met een verbetenheid die hun eigen liberalisme uiteindelijk ondergraaft. ‘The liberal predicament’ noemde Isaiah Berlin het, een ideologische Catch-22: hoe verdedig je verdraagzaamheid tegenover onverdraagzamen, hoe bewaar je de vrede als politiek oorlog wordt, hoe behoud je ‘de moed van je twijfels en onzekerheden’?

Vincent Stuer. Beeld Thomas Sweertvaegher
Vincent Stuer.Beeld Thomas Sweertvaegher

Liberale politiek draait bovenal om limieten, onderstreept Cherniss, een beperkte overheid, beknellende instellingen en regels, maar ook om grenzen aan hoe je aan politiek doet in woord en daad. In een bandeloze tijd is meer dan ooit nood aan politici en denkers die zichzelf limieten opleggen, die hun idealen belichamen met fatsoen en generositeit tegenover andersdenkenden, die weigeren mee te gaan in onbuigzame gelijkhebberij, die de boel bij elkaar houden tegenover maatschappelijk verscheurende krachten. ‘Getemperde liberalen’, noemt Cherniss ze.

Dat stijlprobleem had Open Vld de voorbije jaren ook vaak. Haar optimisme stond haaks op de tijdsgeest. De overtuiging om zich af te zetten tegen verrechtsing en verzuring ontbrak. De neiging om mee te gaan in het Vlaams-nationale eenheidsdenken en het steeds radicaal rechtserse perspectief waardoor Vlaanderen naar de politiek kijkt, is nog steeds een risico.

Dat kan nu niet meer. Opnieuw zijn liberalen in het defensief gedwongen, beseffen ze hoeveel ze te verdedigen hebben. Opnieuw moeten we staan voor een liberalisme dat ‘older, sadder and wiser’ is, waarbij de nadruk niet ligt op het bereiken van een ideaalbeeld maar op het afwenden van een schrikbeeld, met de moed om de achteruitgang van de liberale democratie actief tegen te gaan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234