Zondag 15/12/2019

Opinie

Verslaving is geen morele keuze, maar een terugkerende, chronische hersenziekte

Beeld © rv

Marleen Finoulst is arts en hoofdredacteur van Bodytalk.

Met de koppeling van de terugbetaling van een geneesmiddel aan de levensstijl van een patiënt begeeft de ziekteverzekering zich op glad ijs. Ofev is een zeer duur medicijn voor de behandeling van longfibrose, en wie blijft roken met zo'n ziekte, gaat ook met behandeling meer achteruit dan vooruit. Alcoholmisbruik is eveneens een tegenindicatie voor een levertransplantatie. Wanneer je je lever kapot drinkt, moet je eerst volledig afgekickt zijn van de drank vooraleer je in aanmerking komt voor een donorlever. De vraag naar donorlevers is veel groter dan het aanbod.

De middelen voor terugbetaling van medicijnen zijn schaars en de overheid moet keuzes maken, daarover bestaat geen twijfel. Vraag is of koppeling aan de levensstijl wel de juiste keuze is. Wat met de zeer dure maar veelbelovende immuuntherapie voor kanker die sinds kort beschikbaar is? Moeten rokers in de toekomst uitgesloten worden van een terugbetaling, mocht die er komen? Het verband tussen longkanker en roken is namelijk veel sterker dan dat tussen longfibrose en roken.

Marleen Finoulst. Beeld rv

Prijs medicijnen

Misschien moet veeleer de prijszetting van deze peperdure medicijnen eens grondig doorgelicht en aan banden gelegd worden. Met de koppeling van levensstijl aan de terugbetaling zetten we het solidariteitsprincipe op een hellend vlak, net het sterke punt van ons ziekteverzekeringssysteem. Mensen culpabiliseren omdat ze er niet in slagen gezonder te leven, kan niet de bedoeling zijn. Graag eerst alle andere manieren om te bezuinigen onder de loep nemen, alvorens ernstig zieke patiënten uit te sluiten van zorg.

In hoeverre hebben we onze leefgewoonten zelf in de hand? Het idee dat verslaving, aan nicotine of alcohol, een gebrek aan wilskracht is, is door de wetenschap al lang achterhaald. Verslaving is geen morele keuze, maar een terugkerende, chronische hersenziekte met een neurobiologisch fundament. Psychologische factoren, tegenslagen bijvoorbeeld, fungeren hierbij als trigger.

Stigmatiseren

Zolang dat concept niet wordt aanvaard, zullen we rokers en drinkers blijven stigmatiseren. In de psychiatrische instellingen rookt 99 procent van de patiënten. Zijn dat allemaal zwakke figuren die verantwoordelijk zijn voor eigen falen? En wat te denken van de groeiende groep met ernstig overgewicht? Zij wegen ook op het budget.

Uit een recente Britse studie blijkt dat zeer weinig mensen met obesitas er ondanks herhaalde inspanningen in slagen om ooit een normaal gewicht te halen. Het verzadigingssysteem in de hersenen functioneert vaak niet goed, waardoor ze blijven eten. Moeten we hen bestraffen als ze later diabetes ontwikkelen en medicijnen nodig hebben? Waar gaat men die grens trekken?

Genetische gevoeligheden, levensgebeurtenissen en omgevingsfactoren hebben een stevige vinger in de pap wanneer het over onze leefgewoonten gaat. De mens kan niet volledig verantwoordelijk worden gesteld voor zijn gedrag. Niemand wordt geboren in een warm nest met een sterk stel genen, een perfect gebalanceerd beloningssysteem in de hersenen, goesting in lichaamsbeweging, een hang naar vegetarische kost en een degout voor nicotine, alcohol en andere drugs. Sommigen hebben daarin meer geluk dan anderen.

Een bevriende longarts die de strijd tegen tabak als haar levensmissie beschouwt, vertrouwde me onlangs toe dat haar dochter haar 's nachts had betrapt op een sigaret. Ze zat er even door. Niets is menselijker dan de mens. Gedrag resulteert voornamelijk uit emoties.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234