Maandag 13/07/2020
Paul De Grauwe.Beeld DM

ColumnPaul De Grauwe

Verplicht mondmaskers in alle publieke ruimtes waar de afstandsregel niet kan worden gerespecteerd

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

De evidentie dat mondmaskers een essentieel onderdeel vormen in de strijd tegen het coronavirus kan niet meer worden genegeerd. Na wat aarzelingen in het begin van de crisis hebben de beleidsverantwoordelijken in België dit ook ingezien. Ze bevelen nu aan om mondmaskers te dragen op openbare plaatsen zoals winkels, supermarkten en drukke winkelstraten.

Die aanbeveling is onvoldoende. Ik observeerde dit nog verleden zaterdag in de drukste winkelstraat van Leuven, de Diestsestraat. Een vlugge telling leerde mij dat amper 10 procent van de mensen een mondmasker draagt. In de winkels zelf was dit percentage iets hoger maar niet veel meer. In supermarkten draagt nog slechts een kleine minderheid mondmaskers. Zelfs een groot deel van het personeel (tenminste in de Carrefour) vertikt het een masker te dragen.

De vraag die rijst is waarom zoveel mensen een belangrijke aanbeveling zo massaal naast zich neerleggen.

Een van de belangrijke eigenschappen van mondmaskers is dat ze vooral bescherming bieden aan anderen: als A een mondmasker draagt dan beschermt dit B, en omgekeerd. Er is ook een bescherming voor A, maar nogal wat virologen zijn van mening dat vooral het eerste effect belangrijk is. Dat betekent dus dat maskers een collectieve bescherming bieden. Het is deze collectieve bescherming die tot problemen leidt als het dragen van een mondmasker overgelaten wordt aan zuiver individuele beslissingen. Waarom?

Dosis altruïsme

Ten eerste heb je om de mensen ertoe aan te zetten mondmaskers te dragen een flinke dosis altruïsme nodig. Ik draag een masker omdat ik anderen bescherm. Te oordelen naar de aantallen in de supermarkten zou je geneigd zijn te besluiten dat de altruïsten in de maatschappij een minderheid zijn. Maar dat hoeft niet zo te zijn.

Psychologen hebben ons geleerd dat altruïsme een sterke stimulans is als die gedragen wordt door “wederkerig altruïsme”. Vele mensen zijn bereid altruïst te zijn als ze observeren dat er reciprociteit is, met andere woorden dat anderen dat ook zijn. Als dat niet het geval is, dan wordt altruïsme een heel zwakke drijfveer. En dan is het mogelijk dat hoewel aanvankelijk veel mensen bereid waren een mondmasker te dragen, ze die bereidheid verliezen als ze vele anderen observeren die dat niet doen.

Een tweede reden waarom mondmaskers niet gemakkelijk op vrijwillige basis gedragen zullen worden ondanks aanporren door de virologen, heeft te maken met het feit dat mondmaskers een collectieve bescherming bieden. De structuur van dit probleem is welbekend bij economen. Het dragen van een masker creëert een publiek goed dat iedereen ten goede komt, ook diegenen die geen masker dragen. Ze profiteren van de maskers van de anderen.

Vrijbuiters

Het probleem met publieke goederen is dat er te weinig worden geproduceerd als de beslissing hierover wordt overgelaten aan het vrije initiatief. Te veel mensen zullen zich als vrijbuiter (free-rider) gedragen en niet willen betalen, wetende dat als het publieke goed er is ze niet uitgesloten kunnen worden van de consumptie ervan. Ze zullen er volop van kunnen genieten zonder te hebben betaald. De enige oplossing voor dit vrijbuitersgedrag bestaat erin collectief te beslissen hoeveel en welke publieke goederen er moeten zijn. Als die beslissing is genomen dan moet iedereen verplicht worden te betalen, ook de tegenstanders van het publieke goed (of diegenen die veinzen er tegen te zijn).

Een gelijkaardig probleem bestaat met de mondmaskers. Als de beslissing om maskers te dragen overgelaten wordt aan het privé-initiatief, zullen er te weinig maskers worden gedragen, zelfs als een meerderheid van de mensen die maskers wel wenst. Er zullen te veel mensen vrijbuitersgedrag vertonen. De enige oplossing bestaat erin het dragen van mondmaskers te verplichten.

Een tweede opstoot van de epidemie kan waarschijnlijk niet vermeden worden. De enorme sociale en economische schade die zo’n tweede golf met zich zou meebrengen kan wel geminimaliseerd of vermeden worden als we alle middelen gebruiken in onze instrumentendoos. Mondmaskers liggen ook in die doos. Ze zijn bovendien heel goedkoop. Maar met alleen een aanbeveling komen we er niet, zoals de feiten op overweldigende wijze laten zien. Het zal dus noodzakelijk zijn om het dragen van mondmaskers verplicht te maken – niet alleen op het openbaar vervoer maar in openbare ruimten waar de afstandsregel niet kan worden gerespecteerd, zoals in vele winkels, drukke winkelstraten en supermarkten. Het beleid faalt als ze die verplichting niet wil invoeren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234