Dinsdag 18/02/2020

Verontwaardiging over wat fout loopt, dat is wat alle politici zou moeten drijven, ook Theo Francken

Els Keytsman.Beeld Reginald Dierckx

Els Keytsman is directeur van Vluchtelingenwerk Vlaanderen.

Staatssecretaris Theo Francken (N-VA) is op werkbezoek in Italië en daar had hij ook een gesprek met twee overlevenden van een recente scheepsramp. Een man die voor zijn ogen zijn broer zag verdrinken nadat medepassagiers hem overboord hadden gegooid omdat hij christen was. En een vrouw, net bevallen van een baby, op de vlucht voor Boko Haram. Het pleit voor de staatssecretaris dat hij regelmatig zijn kabinet verlaat en het terrein bezoekt. Enkel door te praten met vluchtelingen besef je dat je werkt met mensen die haast allen een goede reden hebben om hun land van herkomst te verlaten en elders veiligheid te zoeken, of menselijke waardigheid. Dat besef is een voorwaarde om tot goed beleid te komen.

"Veel vluchtelingen vertellen hetzelfde verhaal omdat ze weten dat ze daardoor kans maken om in Europa asiel te krijgen. Als ze mensensmokkelaars betalen, betalen ze niet alleen voor de overtocht, maar ook voor dat soort informatie. Ze kopen hun verhaal." Dat is de reactie van de staatssecretaris na de schrijnende getuigenissen in De Morgen van 5 mei. En: "Ik weet niet of ik hen geloof. Ik weet het echt niet. Als je je laat meeslepen door elk verhaal en geen afstand kunt houden, weet je niet waar je eindigt. Je mag niet cynisch worden, maar je moet wel realistisch blijven. Een beleidsmaker moet emotioneel afstand nemen."

Waarom zegt de staatssecretaris zulke zaken, vraag ik me af. Is het omdat de confrontatie met de getuigenis van een pas bevallen vrouw zijn stelling ontkracht dat vooral jonge, sterke mannen naar hier komen? Of omdat de verhalen die hij hoorde niet passen in het discours dat "veel bootvluchtelingen geen echte vluchtelingen zijn'? Cynisme is 'een houding die voortkomt uit een stuitend of pijnlijk ongeloof in de oprechtheid of goede bedoelingen van de mensen', zegt het woordenboek. Als Francken niet voor cynisch wil doorgaan, dan mag hij niet op basis van een veel te kort gesprek er meteen van uitgaan dat deze mensen geen vluchtelingen zijn.

Neen, niet alle mensen op de boten zijn vluchtelingen. En het klopt dat het een moeilijke taak is om te bekijken of iemand een vluchteling is of niet. Zij hebben vaak ongelofelijke dingen meegemaakt. Dat betekent niet meteen dat hun verhalen ongeloofwaardig zijn. Je kan je hierbij afvragen of je van een pas bevallen vrouw die er net een vreselijke vluchtreis heeft opzitten überhaupt kan verwachten dat ze voor een groep onbekenden haar hoogstpersoonlijke verhaal vertelt, met de nodige details en alle feiten in de juiste volgorde.

Los hiervan: de staatssecretaris hoeft geen enkel vluchtverhaal te geloven. Meer nog: dat is uitdrukkelijk niet zijn taak. Het zijn niet de politici die vluchtelingen erkennen. Juist omdat het zo moeilijk is en net omdat er zo veel komt bij kijken is zo'n taak in België aan een onafhankelijke instantie toevertrouwt: het onafhankelijke Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen.

"Een beleidsmaker moet emotioneel afstand nemen", laat de staatssecretaris optekenen. Laat mij toe het hier grondig mee oneens te zijn. Verontwaardiging over wat fout loopt, en dat willen veranderen: dat is emotionele betrokkenheid en dat is wat politici zou moeten drijven. Mensenrechten zijn een product van het verlichtingsdenken en zijn dus bij uitstek rationeel. De Vluchtelingenconventie is er gekomen om mensen op de vlucht te beschermen, omdat de internationale gemeenschap na de tweede wereldoorlog goed had gezien welke proporties vervolging omwille van godsdienst, nationaliteit of politieke overtuiging kon nemen.

Vluchtelingen- en migratiestromen zijn een realiteit en het is de taak en plicht van onze beleidsmakers om hier een rationeel én menselijk antwoord op te geven. Wie elke emotie uitschakelt en de mensen om wie het gaat niet centraal stelt, voert gewoonweg slecht beleid. We kunnen dan even goed de politiek afschaffen en het beleid overlaten aan een paar administraties.

En tot slot: niemand stelt de staatssecretaris verantwoordelijk voor alle wereldproblemen. Maar als hij niet volop werkt aan de menselijke oplossingen die zijn bevoegdheden en zijn mandaat toelaten, maakt hij een aantal problemen wel mee groter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234