Woensdag 21/08/2019

Opinie

Verklaar geen oorlog in de naam van Europese waarden

Koert Debeuf is historicus van de Oudheid, Visiting Research Fellow aan Oxford University en woonde vijf jaar in Cairo.

Ik verslikte me in mijn koffie. Ik herlas het opiniestuk van Bart De Wever (DM, 30/07) een tweede keer om zeker te zijn dat ik het goed gelezen had. Hij vertelt het verhaal van Xenophon en de tienduizend Grieken die vanuit Perzië Griekenland levend trachten te bereiken. Ze slaagden daarin, maar enkel – zo betoogt De Wever – omdat ze beroep deden op hun Europese democratische waarden. Hij gebruikt dit verhaal om de lezer duidelijk te maken dat Europa enkel zal overleven als we vechten voor onze Europese waarden.

Kurt Deboeuf. Beeld Debby Termonia

Als student Geschiedenis van de Oudheid heb ik de boeken van Xenophon in het Grieks moeten doorploeteren. Nooit las ik bij Xenophon een verdediging van Griekse, laat staan Europese waarden. Integendeel, hij was een grote bewonderaar van de Perzen. Hij en zijn tienduizend Grieken waren in Perzië omdat ze ingehuurd waren door de Perzische koning Cyrus voor de strijd tegen zijn eigen broer, Artaxerxes II. Toen Cyrus omkwam, moesten de huurlingen vluchten voor de wraak van Artaxerxes. Iets wat De Wever ofwel niet weet, ofwel verzwijgt.

De bewondering van Xenophon voor de Perzen ging ver. Hij schreef een invloedrijke biografie van Cyrus de Grote, de eerste koning van Meden en Perzen. Aristoteles moet Xenophons mening gedeeld hebben want hij gaf het boek aan zijn leerling Alexander de Grote. Het politieke principe van openheid en multiculturaliteit dat Alexander gebruikte in het besturen van zijn enorme rijk kwam rechtstreeks uit Xenophons boek over Cyrus de Grote.

Van een historicus zou je mogen verwachten dat hij of zij dit weet. Juist daarom is de selectieve – ja, zelfs foute – lezing van de geschiedenis zo storend. Omwille van het eigen gelijk wordt de geschiedenis en de waarheid verkracht. De waarheid is dat de Oude Grieken, van Plato tot de Alexandrijnen, heel wat inspiratie haalden uit Perzië, Fenicië en Egypte. Het was net die openheid voor die andere twee grote culturen die de Griekse cultuur heeft gemaakt tot wat ze was. Hetzelfde geldt overigens voor de Romeinen, onze Joods-Christelijke traditie en de Renaissance.

Net zoals de Grieken leerden uit de successen en de fouten van de Perzen en de Egyptenaren, kunnen wij ook lessen trekken uit de manier waarop men in de Arabische wereld al decennia omgaat met fanatici. Het is net de geslotenheid van vele Arabische landen die leidt tot radicalisering. Kijk naar Irak, waar sinds 2005 elke vooruitgang onderuit wordt gehaald door de eigen regering. Eerste minister Maliki voerde een tribaal beleid ten voordele van de grootste groep van het land, de sjiieten. De Soennieten voelden zich uitgesloten en benadeeld. Dit tribaal, sectair beleid ligt mee aan de basis van de oprichting van IS. Uitsluiting en tribale politiek wakkert radicalisering aan.

Of neem Egypte. President Sisi meent de fanatici te kunnen bestrijden door het Egyptisch nationalisme te promoten. Elke ochtend moeten Egyptische scholieren de vlag groeten en het volkslied zingen. Deze promotie gaat gepaard met een ongeziene repressie van alles wat naar islamisme ruikt. Wie de lijn van het regime niet volgt, wordt als landverrader bestempeld. Het gevolg is dat jongeren nog meer radicaliseren, IS in Sinai of Libië vervoegen en nog meer aanslagen plegen. Meer geslotenheid en nationalisme is geen remedie tegen radicalisering.

Tunesië levert het grootst aantal Syriëstrijders ter wereld. Dit is op zich verwonderlijk. Tunesië is een seculair en verdraagzaam land. Het is ook het eerste Arabische land dat via eerlijke verkiezingen van president wisselde. Maar Tunesië heeft tegelijk een probleem met een minderheid van conservatieve Salafis. Het land wil hen geen plaats geven in de samenleving omdat dit tegen de Tunesische waarden zou zijn. Dit is op zich begrijpelijk; ik ben ook geen fan van Salafis. Maar een minderheid een stem in het debat ontzeggen, leidt duidelijk ook tot radicalisering.

We kunnen misschien ook lessen leren van de overkant van de Atlantische Oceaan. Hoe komt het dat Canada nog geen enkele aanslag heeft gehad? Canada en Eerste Minister Justin Trudeau staan voor openheid en multiculturalisme waarbij assimilatie niet wordt vereist. Dit wil niet zeggen dat het Canadese model zaligmakend is voor Europa. Maar wat Canada wel duidelijk maakt, is dat loskomen van een wij-zij verhaal en kiezen voor openheid wel tot goede resultaten kan leiden. En dit zonder het te verheffen tot “Canadese waarden”.

Bart De Wever roept op om trots te zijn op onze Europese waarden en ervoor te vechten. Ik vecht elke dag voor deze waarden, maar ik noem ze liever universeel. Neem nu de waarden van godsdienstvrijheid en mensenrechten. We beschouwen deze waarden graag als Europese uitvindingen. Nochtans ligt er in het British Museum een cylinder met daarop een tekst in spijkerschrift. De tekst kondigt godsdienstvrijheid af en het recht van elk volk om te leven in vrijheid. De auteur van de tekst is niemand minder dan de held van Xenophon, Cyrus de Grote. Het dateert van 539 voor Christus. Van Europa was er in de verste verten nog geen sprake.

Vrijheden zijn universele waarden die overal ter wereld moeten worden verdedigd. Een aantal van die vrijheden werden meer dan 2.500 jaar geleden voor het eerst afgekondigd in Babylon en blijft tot op vandaag een fundament van elke open samenleving. Het is net daarom dat vrijheid de grootste vijand is van de fanatici van IS. Zij hopen dat Europa kiest voor uitsluiting, nationalisme en tribalisme omdat ze weten dat dit leidt tot meer radicalisering. De ergste nachtmerrie voor IS, is een Europa dat niet toegeeft op de universele waarden en op de open, multiculturele samenleving waarin iedereen zijn plaats heeft.

We moeten vechten voor onze waarden, maar doen alsof die enkel Europees zijn, is historisch onjuist en strategisch fout. Iedereen heeft recht op dezelfde vrijheden, waar je ook woont of vandaan komt en welk geloof je ook aanhangt. Een oorlogsverklaring in de naam van Europese waarden is een gesloten verhaal dat radicalisering enkel zal aanwakkeren. Een inclusief, open verhaal van universele rechten is een beter antwoord, nu en op de lange termijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden