Donderdag 22/08/2019

Opinie

Verbinden of verdelen, daar gaat het om

Kristof Calvo is federaal fractieleider van Groen en columnist van deze krant.

Als een collega-voetbalsupporter zoals Bart Eeckhout zo'n voorzet geeft (DM 22/8), kan ik niet anders dan de handschoen opnemen. Tot zover de sportmetaforen, beloofd. Een overtuigde jihadi zal nooit de bommengordel afleggen, ook niet na het tekenen van een burgerschapsverklaring, klinkt het. Klopt helemaal. Maar het toetsingskader voor nieuwe voorstellen moet breder zijn dan enkel maar de vraag of een jihadi zich nadien nog zal opblazen of niet.

De essentie van mijn pleidooi is eigenlijk vrij eenvoudig. Verbinden of verdelen, dat is de vraag van het moment. Zeker in deze tijd moeten we burgers samenbrengen rond wat hen bindt of zou kunnen verbinden. Niet rond een vlag, een taal of een god, maar rond een set van beginselen en waarden, die van onze democratie, de rechtsstaat en de mensenrechten. Vandaar dus het voornemen om naar IJslands en Iers model een doorsnede van de bevolking samen te brengen om een preambule, een korte inleiding op onze grondwet, te schrijven, de wij-versie ervan.

Van de 47 lidstaten van de Raad van Europa zijn er 31 die er een hebben. Wij niet. In 1831 was dat ook niet zo belangrijk. Waarom nu dan wel? Een preambule draagt uit wat in al onze diversiteit gemeenschappelijk is: een minimum, maar wel een belangrijk minimum. Denk aan het vrije woord, de gelijkheid van man en vrouw, maar ook anti-discriminatie. In 1983 werd in Nederland trouwens op dat laatste punt artikel 1 van de grondwet aangescherpt.

Net zij die zoals ik overtuigd zijn van het universele karakter van bepaalde waarden moeten deze oefening durven aangaan. Als we zo'n tekst samen - en alleen dan - hebben geschreven, moeten we die ook niet laten liggen. Voor nieuwkomers kan het een sluitstuk zijn van een inburgeringstraject, helemaal los van het verblijfsrecht, in tegenstelling tot de nieuwkomersverklaring van Theo Francken. Voor onze kinderen en jongeren, de grootste groep nieuwkomers, geven we de inhoud actief door met de invoering van één gedeeld vak levensbeschouwing, burgerschap en filosofie in het leerplichtonderwijs. Aan het einde van dat leertraject zou je dan kunnen vragen zich te engageren rond die burgerschapsverklaring, de preambule van de grondwet.

Voor nieuwkomers kan het een sluitstuk zijn van een inburgeringstraject, in tegenstelling tot de nieuwkomersverklaring van Theo Francken.

Het recht om tegendraads te zijn

We gaan uiteraard geen GAS-boetes uitdelen aan zij die passen. Sommige allergische reacties op het mogelijk symbolisch onderschrijven hebben mij eerlijk gezegd verrast, zeker het ietwat ridiculiseren van het globale traject. We gieten zowat alles in wetten, decreten en overeenkomsten, maar wat écht belangrijk is zou niet geëxpliciteerd mogen worden? Uiteraard moet de opmaak wél rekening houden met onze institutionele architectuur en de terechte kritiek van de Raad van State op de nieuwkomersverklaring. Je kan inderdaad mensen niet verplichten bepaalde beginselen te aanvaarden, wel om ernaar te handelen of er minstens kennis van te nemen. Het recht om tegendraads te zijn, moet er net deel van zijn. Het is niet het einde van het maatschappelijk debat, maar net het begin ervan.

Patrick Looybuck stelt voor om voor gedeeld burgerschap in het onderwijs eerder te werken via de eindtermen. Voor mij prima als alternatief, al verdwijnt dan het symbolische moment, eveneens waardevol. Werken via eindtermen ligt inderdaad meer in onze traditie met een helaas eerder zwakke constitutionele cultuur. De preambule en het delen ervan staat in elk geval haaks op staatsnationalisme. Het verbindt ons met elkaar en de brede wereld. Het definieert een open gemeenschap op wat echt van tel is. Kortom, het is net een nachtmerrie voor nationalisten en jihadi's, die leven van verdeeldheid. Het is geen nieuwkomersverklaring light, maar net de antipode ervan. Flinkse voorstellen, daar hebben we er inderdaad al genoeg van.

Nu het voorstellen regent à la boerkiniverbod en het inperken van de vrije meningsuiting is een sterkere constitutionele cultuur geen overbodige luxe meer. Daar is het mij dus om te doen. Wat echt belangrijk is, moet heel dringend uit het moeras van de politieke tegenstellingen. Hoe we dat in ons onderwijs helemaal aan het einde van de rit verankeren is voor mij daarbij het minst belangrijke. Als we er maar complexloos over nadenken.

Als ik nu weer die ene partijvoorzitter op een walgelijke wijze alle moslimvrouwen hoor schofferen, kriebelt het wel al om een aantal collega's meteen een burgerschapsverklaring voor te leggen. Want het wordt echt tijd dat zij onze gedeelde waarden en beginselen uitdragen, die van al die burgers die zich niet uit elkaar willen laten spelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden