Maandag 28/11/2022

OpinieErik Saelens

Verarming en vrijheid zijn dé twee onderwerpen die zullen spelen in het stemhokje

De Gentse Feesten dit jaar. 'De helft van de kraampjes mocht geen vlees verkopen.' Beeld Wannes Nimmegeers
De Gentse Feesten dit jaar. 'De helft van de kraampjes mocht geen vlees verkopen.'Beeld Wannes Nimmegeers

Erik Saelens is voormalig politiek marketeer en oprichter van Brandhome. Hij is CEO van het techbedrijf Unbox en schrijft dit in eigen naam.

Erik Saelens

Voor ik CEO van het techbedrijf Unbox werd, bouwde ik politieke campagnes in binnen- en buitenland. Als ik nu opnieuw in dat vak zou stappen – wat ik voor alle duidelijkheid niet van plan ben – dan zou ik de slogan ‘tegen de verarming, voor de vrijheid’ lanceren. Wie die gebruikt en koppelt aan slimme beleidsvoorstellen wint geheid de verkiezingen. Voilà, gratis advies. Doe er uw voordeel mee, Egbert, Sammy, Bart en co. Anders winnen Raoul en Tom de verkiezingen. Ze zullen niet eens een campagne nodig hebben. Jullie zullen die voor hen voeren.

Verarming en vrijheid zijn dé twee onderwerpen die zullen spelen in het stemhokje.

Wat verarming betreft, is dat voor de hand liggend. Vroeger werd over België gezegd: het land is arm, maar de burgers zijn rijk. Binnenkort kunnen we zeggen: het land én de burgers zijn arm. De middenklasse kreunt onder de inflatie en de dalende koopkracht, en dreigt quasi volledig weggevaagd te worden. Voorschotten van 1.000 euro per maand voor energie brengen zelfs tweeverdieners met een goed loon in de problemen.

In juni gingen al 204.000 mensen maandelijks naar de voedselbank: een verdubbeling sinds 2010, grotendeels door instroom van de lagere middenklasse. Ook het aantal vragen voor financiële hulp en voor schuldbemiddeling is gestegen sinds september vorig jaar: tot een aantal dat al een vijfde hoger ligt dan begin 2020.

Doekje voor het bloeden

Dat onze overheden daar niet doortastend en snel tegen optreden, is wraakroepend. Met hier en daar een kortinkje op de factuur uit te delen geeft men de burger een doekje voor het felle bloeden.

De beleidspartijen schieten zo in eigen voet. De boze burger beult zich af en is wereldkampioen belastingen betalen, maar op het eind van de maand houdt hij niets over. Dat kan enkel verklaard worden door een inefficiënt en ineffectief beleid.

Die boze burger zal zich daarom, terecht, afreageren in het stemhokje: de extremen gaan winnen, de beleidspartijen zullen net als de middenklasse gedecimeerd worden. Partijen als cd&v, Groen en Open Vld zijn zelfs niet zo heel veel meer verwijderd van de kiesdrempel, leren peilingen. Ook bij recente verkiezingen in het buitenland – Frankrijk en Zweden – zagen we de tendens dat traditionele partijen enorme klappen kregen.

De globale verarming tegengaan doet men niet door een aalmoes hier en daar uit te delen, maar door een structureel en duurzaam beleid te voeren, waarbij bijvoorbeeld de woekerwinsten die sommige energiebedrijven maken – het gevolg van de uitverkoop van onze Belgische energie en de goede maar naïeve groene voornemens – niet alleen aangepakt worden maar ook terugvloeien naar de burgers.

Waarbij de overheid ook op zichzelf bespaart: nergens ter wereld is het overheidsbeslag zo groot als in ons land. Geld dat verdwijnt in zwarte gaten, want in ruil voor die hoge belastingdruk krijgt de burger een ondermaats openbaar vervoer, een gigantisch tekort aan sociale woningen, te weinig plaats in de kinderopvang, een schraal pensioen en een gebrekkige infrastructuur.

En nu dus ook onbetaalbare energiefacturen. Niemand heeft problemen met belastingen, maar ze moeten eerlijk, transparant en efficiënt zijn. Dat zijn ze vandaag niet.

Datafabrieken

De burger is kwaad. Niet alleen door de verarming, maar ook door de afkalvende vrijheid. We voelden dat allemaal tijdens de pandemie, toen zelfs onze bewegingsvrijheid werd ingeperkt.

Maar het gaat veel verder dan dat, en werkt ook na de pandemie door. Wie, zonder negatieve intenties, een verkeerd woord gebruikt, krijgt de goegemeente over zich heen. We moeten op eieren lopen als we in de publieke ruimte spreken, want altijd kan iemand zich wel beledigd voelen en vervolgens de social media mob mobiliseren.

Intussen worden onze data vaak zonder dat we dat weten of er bewust toestemming voor hebben gegeven massaal door bedrijven en overheden verzameld en is er van echte privacy, ook een vorm van vrijheid, geen sprake meer. De grote techbedrijven weten binnenkort meer over uw baby dan u zelf.

Maar ook overheidsinstanties zijn in ijltempo getransformeerd in datafabrieken. Waartoe dat kan leiden, zag men in Nederland, waar de zogenaamde ‘toeslagenaffaire’ duizenden ouders ten onrechte als fraudeurs bestempelde, met alle zware gevolgen van dien.

Vrijheid is ook een vrije pers. Maar bestaat die nog wel? Media vertegenwoordigen hun lezers niet meer. Ze vormen niet langer de vierde macht die de andere machten controleert en zo de vrijheid verdedigt; ze handelen in clicks en online-abonnementen.

Burgers voelen zich niet meer vertegenwoordigd door de media, die in Vlaanderen grotendeels bestaat uit twee grote mediaconcerns. Net zoals in ons onderwijs, waar iedereen over de lat moet geraken, zodat kinderen hun talenten niet meer ten volle kunnen ontplooien en we met een zesjescultuur eindigen. Ook onze kinderen worden in hun vrijheid (van ontwikkeling) gefnuikt.

Onveiligheidsgevoel

Vrijheid is je eigen keuzes maken. Maar op de meest recente Gentse Feesten mocht de helft van de eetstandjes geen vlees meer verkopen. En op treinperrons mag niet meer gerookt worden, ook al is het in open lucht. De betutteling neemt overhand toe, de individuele vrijheid kalft af.

Vrijheid van bewegen? Probeer maar eens van dorp A naar dorp B te geraken met het openbaar vervoer. Wie zonder auto leeft of moet leven, is in dit land niet vrij.

Vrij en onbezorgd rondwandelen dan? Steeds meer mensen durven ’s avonds niet meer op straat komen, door een toenemend onveiligheidsgevoel. Men kan daar meewarig over doen, zeggen dat die mensen overdrijven, maar het gevoel is er, het neemt toe, en het frustreert een belangrijk deel van de bevolking.

Kortom: mensen voelen zich niet vrij meer. Dat in combinatie met een doorgedreven verarming kan een explosieve cocktail vormen voor de volgende verkiezingen. Hoe kunnen de centrumpartijen vermijden dat die voor hen een debacle worden? Het antwoord: radicale eerlijkheid, radicale transparantie en radicale samenwerking.

Radicale eerlijkheid: durf de kiezer de harde waarheid te zeggen. We gaan moeilijke jaren tegemoet. De te verdelen koek zal kleiner worden. Durf dat te benoemen en maak het tastbaar.

Onlangs zat ik op een vergadering in de VS waar iemand het als volgt benoemde: “Pak een denkbeeldige zaag, snij 30 procent van de tafel af, en die kleinere tafel, dat is je nieuwe vermogen als je West-Europeaan bent.” Dat geldt ook voor de mensen die niet de ruimte hebben om te verarmen. Daar is je verklaring voor de verregaande sociale onrust, die al jaren loopt te sudderen in België, maar steeds met de mantel van politieke framing wordt bedekt.

Koppel deze harde boodschap aan een tweede principe: radicale transparantie. Maak duidelijk wat er met het overheidsgeld gebeurt, en dat op een tastbare manier, zodat Jan met de pet het snapt. Communiceer open over wie welke premie of subsidie krijgt. En zorg ervoor dat het geld terechtkomt waar het moet terechtkomen. Als de koek kleiner wordt, moeten we ervoor zorgen dat er geen kruimels op de grond vallen.

Alleen al de Vlaamse overheid keerde vorig jaar 7,2 miljard euro aan subsidies uit aan bedrijven en verenigingen. Minister van Financiën Matthias Diependaele (N-VA) kondigde aan dat meer gecontroleerd zal worden of subsidies niet misbruikt worden. “Als we nu een subsidie geven, gaan we na twee à drie of maximaal vijf jaar controleren of die het maatschappelijk doel bereikt dat we willen bereiken”, zei de minister aan de VRT.

Twee tot vijf jaar? Dan zijn we al minstens een zwarte zondag verder.

De digitale technologie bestaat nochtans om zowel vooraf als in realtime de voorwaarden voor de subsidie en de correcte besteding te controleren. Die technologie maakt gebruik van closed loop systems, waarbij na de nodige pre-audits geen cash wordt uitbetaald maar de subsidies via blockchaintechnologie worden omgezet in virtuele munten, die in een afgesloten systeem terechtkomen. Zo kunnen alle betrokkenen én zelfs alle burgers elke stap van de besteding volgen en kan je als overheid in realtime bijsturen. In tijden van crisis kan het draagvlak voor herverdeling enkel overeind blijven als er volledige transparantie en geen verspilling of fraude is.

Marketingguerrilla

Tot slot: radicale samenwerking. Michel I werd het kibbelkabinet genoemd. Stilaan kunnen we Vivaldi het kibbelkibbelkabinet noemen.

De huidige depositioneringcampagnes van partijen zijn gebaseerd op marketingguerrillatechnieken, gericht op het vernietigen van de geloofwaardigheid van de marktleiders. Zulke technieken leiden op termijn tot de verrotting van het democratisch middenveld.

Als de beleidspartijen overeind willen blijven, zullen ze moeten stoppen met elkaar vliegen af te vangen. Anders moet men niet verbaasd zijn dat, zeker bij onveranderd beleid, de volgende verkiezingszondag zo zwart zal zijn dat de kranten extra zwarte inkt zullen moeten inslaan.

Daarom: tegen de verarming, voor de vrijheid. We zijn in een maatschappelijke context en dito uitdaging beland waarbij het politieke merk zelfs irrelevant is geworden.

Naar analogie met wat de Amerikaanse auteur Michael Hopf ooit schreef: “Moeilijke tijden kweken sterke politici. Sterke politici kweken goede tijden. Goede tijden kweken zwakke politici. Zwakke politici kweken moeilijke tijden.” Tijd voor de sterkste politici in dit land om op te staan.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234