Maandag 19/04/2021

OpinieLouise Hoon

Verantwoordelijkheid voor Europees vaccinfiasco ligt niet alleen in Brussel

Voorzitter van de Europese Raad Charles Michel. Hij werd gevraagd om vaart te zetten achter de Europese productie van vaccins.  Beeld AP
Voorzitter van de Europese Raad Charles Michel. Hij werd gevraagd om vaart te zetten achter de Europese productie van vaccins.Beeld AP

Louise Hoon is verbonden aan het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek en de Vrije Universiteit Brussel.

Terwijl elders in de wereld aan snel tempo gevaccineerd wordt, hinkelt de Europese vaccinatiecampagne achteraan door grote tekorten en onvoorspelbare fluctuaties in de leveringen van vaccins. Deze week nog dook het bericht op dat het Brits-Zweedse AstraZeneca deze lente maar de helft van de beloofde vaccins zou kunnen leveren. Later werd die boodschap – deels – ontkracht. “Het ergert me dat we voortdurend moeten werken met onstabiele cijfers”, sprak Vlaams Minister van Welzijn Wouter Beke in de commissie Welzijn, “Ik begrijp niet dat Europa niet steviger een vuist kan maken.” (DM 23/2) Met steun van de Poolse, Litouwse, Spaanse en Deense regeringsleiders verzocht premier Alexander De Croo de voorzitter van de Europese Raad, Charles Michel gisteren om de Europese productie van coronavaccins te versnellen (DM 24/2).

Kritiek op Europa zwelt ook in andere lidstaten aan. In Duitsland is er een verkiezingsstrijd losgebarsten rond het thema, Hongarije en Denemarken trokken eerder al op eigen houtje de markt op. Maar de manier waarop nationale regeringen de verantwoordelijkheid voor het Europees vaccinfiasco nu op Brussel afwentelen, is enigszins hypocriet.

Strategische fout

Hoewel veel informatie geheim blijft, lijkt het er inderdaad op dat de Europese Commissie een strategische fout maakte door in te zetten op de prijs van de vaccins, eerder dan op garanties en transparantie. Het waren juist de nationale regeringen die – in de toon van de top over het noodfonds en de meerjarenbegroting – aandrongen op zuinigheid.

Nog voor er een Europese aanpak was, vormden Frankrijk, Duitsland, Nederland en Italië een eigen vaccinalliantie, de Inclusive Vaccine Alliance. Vrekkigheid was de voornaamste reden waarom deze grote spelers uiteindelijk overstag gingen voor een gezamenlijke Europese aankoop. De Unie zou een zo groot mogelijk blok vormen om een zo laag mogelijke prijs af te dwingen. Zo werd afdingen op de prijs het speerpunt van de Europese aankoopstrategie. In groot contrast met andere grootmachten, die inzetten op leveringssnelheid, harde garanties en transparantie, ongeacht de prijs.

Meer betalen

Bijgevolg betaalt het Verenigd Koninkrijk 45 procent meer voor een vaccin van AstraZeneca. Israël, koploper in de wereldwijde vaccinatierace, zou een veelvoud van de Europese aankoopprijs op tafel leggen voor een prik. Hoewel de farmabedrijven volhouden dat het puur overmacht is, worden zij die het meest betalen ook eerst bediend waar er – om welke reden dan ook – schaarste ontstaat in het aanbod. Dat er iets staat tegenover een hogere prijs, blijkt ook uit het feit dat de Britten bij AstraZeneca zelfs toezicht en inspraak in het productie- en distributieproces krijgen.

De paar euro’s die wij per vaccin beknibbelen, verbleken bij de prijs van een vertraagde vaccinatiecampagne. Langere lockdowns, aanhoudende restricties op ons sociaal, cultureel en economisch leven en voortdurende druk op de medische sector hebben een haast onberekenbare prijs. En uiteraard betalen we op den duur ook in mensenlevens voor onze zuinigheid.

Traagheid

Naast zuinigheid speelde traagheid Europa parten in haar onderhandelingen met de farmaceuten. Ook dat valt vooral terug te brengen op het feit dat de Commissie bij elke stap moest wachten op het akkoord van regeringen met uiteenlopende belangen, budgetten en visies. Leiders als Emmanuel Macron hebben de mond vol van Europese ‘strategische autonomie’, maar tonen weinig bereidheid om de Europese Unie het mandaat te geven dat ze daarvoor nodig heeft.

In ruil voor hun deelname eisten de grote spelers uit de Inclusive Vaccine Alliance alle vier een stoeltje in het zevenkoppige Europees onderhandelingsteam. Zowel Frankrijk als Duitsland rekenen grote farmabedrijven tot hun nationale industrie. En ook in Nederland en Italië is de farmaceutische lobby sterk vertegenwoordigd, onder andere door de aanwezigheid van het Europees Geneesmiddelenagentschap, tot 2017 in Milaan en daarna in Amsterdam. Het zou nogal naïef zijn te geloven dat de belangen van concurrerende farmabedrijven de Europese onderhandelaars geen parten speelden.

Geen vuist

De EU is het kloppend hart van de ontwikkeling en productie van Covid-19-vaccins. Geen enkele andere overheid pompte zo veel belastinggeld in de ontwikkeling en productie van coronavaccins. Daarom is het des te pijnlijker dat juist Europa een speelbal van de farmaceutische industrie werd. Zolang het aantrekken en bedienen van multinationals een prioriteit blijft van nationale regeringen, kan men van Europa men geen vuist verwachten.

Het komt het nationale leiders zoals zo vaak goed uit om het falende vaccinbeleid toe te schrijven aan wat gestuntel in de Berlaymont. Maar het vaccinfiasco noopt tot zelfreflectie. Nationale regeringen kunnen geen Europees strategisch meesterplan verwachten als ze er slechts een minimum aan geld, machtsoverdracht en onderlinge solidariteit tegenoverstellen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234