Zondag 28/11/2021

Opinie

Van rassenhaat naar meedogenloze daad: dat is het verhaal van Charleston

De schietpartij in een kerk in Charleston is het zoveelste drama in een reeks waarin blank en zwart tegenover elkaar lijken te staan. Beeld AFP
De schietpartij in een kerk in Charleston is het zoveelste drama in een reeks waarin blank en zwart tegenover elkaar lijken te staan.Beeld AFP

Bart Kerremans is Amerikakenner en decaan van de Leuvense Faculteit Sociale Wetenschappen.

Weeral een fenomenale schok. Weeral zinloos geweld en weeral zwarte slachtoffers en dat in een kerk met een belangrijke symbolische betekenis, een kerk waar Martin Luther King nog heeft gesproken, een kerk op de oude grens in Charleston, SC tussen het gebied waar zwarten zich vrij mochten bewegen en het gebied waar ze omwille van hun huidskleur aan strenge beperkingen waren onderworpen. En de dader is blank.

Het is het zoveelste drama sinds afgelopen zomer in een reeks waarin blank en zwart tegenover elkaar lijken te staan en waarin de daders aan blanke en de slachtoffers aan zwarte kant te situeren zijn. Het lijkt wel een terugkeer naar tijden waarvan we dachten - eigenlijk hoopten - dat ze ver achter ons lagen. Charleston, SC is gewoon de extreme toevoeging aan een langer wordend rijtje van soortgelijke drama's.

Het feit dat de slachtpartij van in een langere rij van confrontaties opduikt, is niet onbelangrijk. Het vormt het culminatiepunt van een zich snel versterkende polarisatie tussen zwart en blank waarin raciale interpretaties van opeenvolgende gebeurtenissen over beginnen te slaan naar manifest (en dodelijk) racisme. Het is een zware stelling, maar de feiten lijken geen andere conclusie toe te staan.

Het beginpunt in die polarisatie ligt in Ferguson, Missouri. Niet dat er voordien geen soortgelijke incidenten waren, verre van, maar de dood van Michael Brown in augustus 2014 bracht het beeld van een confrontatie tussen een bange blanke wereld (hier onder de vorm van een bange blanke politieagent) en een zwarte, van kansen verstoken wereld op het voorplan, niet alleen voor Amerika, maar voor hele wereld.

De interpretatie van dit gebeuren ging evenwel verder. In sommige gevallen werd ze gezien als het gevolg van raciale stereotypen waarin blanken in zwarten snel een bedreiging zien. In andere gevallen werd er een vorm van manifest racisme in gezien. Het leven van een zwarte was duidelijk minder waard dan dat van een blanke. Niet alleen politiekogels maakten dit duidelijk, maar ook de verarming, verpaupering of gevangenneming van zwarten. De kogels van Missouri zetten die context duidelijk in de verf en voedden ook de raciale gevoelens waarmee naar blank en zwart werd gekeken.

We wisten het al een hele tijd, maar Ferguson maakte het ondubbelzinnig duidelijk: ondanks Obama was de VS niet in een post-raciaal tijdperk terechtgekomen. De verschillende dodelijke en andere incidenten die vrij snel op Ferguson volgden, bevestigden dit alleen maar. En de beslissing om in een aantal van de betrokken gevallen niet tot vervolging over te gaan, versterkten de indruk dat het Amerikaanse rechtssysteem er medeplichtig aan was. Terecht of onterecht, maar in die context werd blank Amerika in de verdediging gedreven. Was die bange blanke man terecht bang of niet? Werd hij daarvoor terecht vrijgesproken of niet?

Dat die blanke man wel zeer bang was geworden, viel afgelopen week in Texas te zien. Hoe valt uit te leggen dat een politieagent in een confrontatie met een jong zwart meisje in bikini en omringd door enkele jongeren naar het wapen grijpt? De symboliek van die gebeurtenis kan moeilijk sterker. Is het verbazend dat deze zaak meteen in raciale termen werd gedefinieerd, een verhaal van machtig maar bang blank tegenover onderdrukt zwart? Voor de manifest racistische bange blanke ligt de stap van rassenhaat naar meedogenloze daad dan niet meer veraf. Dat is het verhaal van Charleston.

Natuurlijk kan men niet beweren dat alle blanken in de VS racistisch zouden zijn of dat de meeste blanken tot de categorie van bange blanken kunnen worden gerekend. Feit is wel dat de interpretaties over de gebeurtenissen van Ferguson over Baltimore tot Texas op uiteenlopende wijze werden geïnterpreteerd door blank en zwart. Zo was volgens een Rasmussen-peiling 57% van de zwarte Amerikanen van oordeel dat Darren Wilson - de politieagent die in Ferguson Michael Brown doodschoot - voor moord moest worden berecht. Dit staat in schril contrast met de 17% bij de blanken en de 24% bij andere minderheidsgroepen.

Verglijkbare resultaten doken op na de dood van (de zwarte) Freddie Gray door politiegeweld in Baltimore. In antwoord op de vraag of de manifestaties die daarop volgden legitiem waren, oordeelde 55% van de zwarten dat dit zo was tegen slechts 17% van de blanken. Post-raciaal Amerika ligt duidelijk veraf.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234