Zaterdag 19/10/2019

Opinie

Van een frisse duik in Martiaans water kunnen we nog lang blijven dromen

Beeld EPA

Gustaaf Cornelis is wetenschapsfilosoof aan de VUB en de UA.

Er is vloeibaar water op Mars gevonden. Niet dat het Martiaanse water soelaas zal bieden voor de actuele waterschaarste hier op aarde. Voor velen komt de droom van een bemande Mars-missie wel weer wat dichter: een mens kan niet zonder water, dus wil die daar lange tijd verblijven, dan komt lokaal water van pas. Voor de astrobiologen onder ons – zij specialiseren zich in het onderzoek naar buitenaardse levensvormen – zijn het boeiende tijden.

Gustaaf Cornelis. Beeld RV VUB 2016 - Saskia Vanderstichele

Het is al een hele tijd dat we vermoeden dat er op Mars water te vinden is. Dat gaat terug op onderzoek in de 19de eeuw. Toen tekende de astronoom Giovanni Schiaparelli aan de hand van telescoopwaarnemingen een nogal suggestieve Mars-kaart, al had hij het zo niet bedoeld. Onbevooroordeeld tekenen wat je niet kent, is moeilijker dan je denkt. Een mens neigt gekende patronen te zien en die te accentueren. Als gevolg van Schiaparelli’s kaart vertoonde het Martiaanse oppervlak zeeën en rivieren. Niet dat men toen al bewezen achtte dat er zich op Mars vloeibaar water bevond, maar het leek wel zo.

Schiaparelli verrichte zijn waarnemingen tijdens de oppositie van Mars: wanneer zon, aarde en Mars in die volgorde op een lijn staan. Dan is de rode planeet zeer helder en staat ze rond middernacht hoog in het zuiden. Beter kan het niet zijn om een planeet te observeren. Zo’n oppositie van Mars is net wat er morgen staat te gebeuren.

Overigens, ietwat amateurastronoom kan vandaag makkelijk de ‘witte kappen’ aan de polen van Mars observeren. Morgen kun je het trouwens zelf eens proberen bij een volkssterrenwacht: ze staan op je te wachten omwille van de Martiaanse oppositie, maar vooral vanwege de maansverduistering.

Poolkappen van bevroren ijs

De poolkappen van Mars wisselen van omvang doorheen de loop van het Mars-jaar, best wel een opmerkelijk schouwspel dat sedert de telescoopwaarnemingen bekend is. Al lang doen de poolkappen van Mars denken aan de aardse Noord- en Zuidpool. Water dus. Dan stelt een mens zich uiteraard de vraag hoe dat ‘water’ van de ene naar de andere kant geraakt. Gebeurt dat via het oppervlak? Dan zouden er dus rivieren moeten zijn. Mensen zoeken inderdaad naar verklaringen van nieuwe fenomenen aan de hand van analogieën. Intussen weten we wel beter: het is bar koud op Mars, dus water dat zou verdampen verijst onmiddellijk. Of is een ander mechanisme denkbaar?

De Curiosity Rover onderzoekt het oppervlak van Mars. Beeld AFP

De poolkappen blijken inderdaad uit bevroren ijs te bestaan (Phoenix Mars Mission, 2008-2010). Dertig jaar geleden werd al voorzichtig geopperd dat onder de kappen vloeibaar water kon voorkomen. De vele rivierachtige structuren – door de sondes gedetailleerd gefotografeerd en in kaart gebracht – kunnen op verschillende manieren tot stand komen, maar in sommige gevallen ligt het voor de hand dat er ooit vloeibaar water doorheen stroomde. Vulkanische activiteit – en dit is dan weer zuiver hypothetisch – kan water onder het oppervlak opwaarts gestuwd hebben en tot de bekende beddingen hebben geleid. Op zoek naar vloeibaar water dus. Nadat NASA in 2015 trompetterde waterstroompjes te hebben waargenomen, dacht men in 2017 aan een andere verklaring voor dat fenomeen. Een beetje terug naar af.

Waar staan we vandaag? Lokale waarnemingen met de MARSIS (Mars Advanced Radar for Subsurface and Ionosphere Sounding) – het gaat inderdaad om radartechnologie – wijzen erop dat op geringe diepte (1,5 kilometer) onder het eeuwige ijs van de poolkappen zich een watermeer uitstrekt over een gebied van 20 kilometer. Dat is op dit moment de eenvoudigste verklaring en coherent met de vele andere vaststellingen, zoals een tiental jaren geleden de vondst van bepaalde mineralen door een Marslander. 

Vergelijk het met op zoek gaan naar het wrak van een onderzeeër middels sonar. Je verwacht er eentje aan te treffen, het sonarbeeld gelijkt er sterk op, dus moet het een onderzeeër zijn. Wie zoekt, die vindt, al zitten we dikwijls op een dwaalspoor. Maar Schiaparelli bleek er uiteindelijk niet naast te zitten.

Een spoor van leven? Leven zoals wij ons dat voorstellen – we gaan weer uit van wat we kennen – is afhankelijk van water: om te ontstaan en om te blijven. Met het vinden van vloeibaar water is er aan één voorwaarde voldaan, maar daarmee nog niet het leven zelf. En van een frisse duik in Martiaans water kun je nog lang blijven dromen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234