Zondag 17/11/2019

Opinie

Uitwisseling met Chinese studenten is wél in ons belang

Sven Biscop. Beeld David Plas

Prof. Dr. Sven Biscop doceert aan de Universiteit Gent en verricht onderzoek aan het Egmont Instituut in Brussel. Zijn laatste boek is ‘European Strategy in the 21st Century’ (Routledge, 2019).

De brexitsaga bewijst: helaas groeit de club van landen wier binnenlandse politiek voor de rest van de wereld een bron van verwonderend entertainment is. Het meest verbijsterende voorbeeld is natuurlijk de Verenigde Staten van Donald Trump. Te veel leiders negeren de elementaire gedragsregels van de politiek. Ze doen alsof ze democraten zijn, maar door de democratie in het belachelijke te trekken, vernietigen ze haar.

Tegelijk zijn er andere leiders die niks meer pretenderen en openlijk de rechten en vrijheden afbouwen die de voorwaarde zijn voor een echte democratie. Die hebben een andere club gecreëerd, van wat Hongaars premier Viktor Orbán de ‘illiberale democratieën’ noemt.

Beide trends zijn even gevaarlijk. Boris Johnson heeft van de politiek een circus gemaakt, waarin wat je ziet niet langer is wat je kunt geloven, zodat je niet meer weet voor wie te stemmen. Orbán en de zijnen hebben er een arena van gemaakt, waarin je op de anderen inhakt tot ze niet meer opstaan, zodat er geen stemkeuze meer mogelijk is.

Deze uitholling verzwakt de EU en de VS net nu de spanningen met de andere twee grootmachten, Rusland en China, toenemen. Nu mag het doel van het westers buitenlands beleid niet zijn om van Rusland en China democratieën te maken, om de simpele reden dat we dat niet kunnen.

Hetzelfde geldt helaas voor de mensenrechten. Het vitaal belang van het Westen is niet hoe Rusland de Russen en China de Chinezen behandelen, maar hoe ze zich gedragen in de internationale politiek. Zeker de EU meent dat er plaats is voor de andere grootmachten in de huidige wereldorde, zolang ze de basisregels respecteren: val geen buurlanden aan, sluit je eigen of andere landen niet af van de wereld en handhaaf een open economie.

Dat democratie en mensenrechten in Rusland en China geen vitaal belang zijn, betekent echter niet dat we er niet om geven. Niet omdat een democratisch Rusland of China zich noodzakelijk beter zou gedragen. Wat India doet in Kashmir is niet zo verschillend van wat China doet in Xinjiang. Zoals China het internationaal recht negeert in zijn aanspraken op de Zuid-Chinese Zee, ondergraaft de VS het door zonder reden het nucleair akkoord met Iran op te zeggen.

De mensenrechten echter zijn universeel en daarom heeft het Westen de morele plicht ervoor op te komen. Ook al is de impact op korte termijn vaak beperkt, toch moet het Westen blijven zeggen dat respect voor de mensenrechten de norm is en een kritische mensenrechtendialoog blijven voeren met de andere grootmachten. Zelfs autoritaire staten houden trouwens in enige mate rekening met hun publieke opinie.

Toekomstige elite

Wat zou er echter gebeuren mocht China een echt totalitaire staat worden? De technologie die dat mogelijk maakt, bestaat (het Westen heeft haar uitgevonden). Zou dat ook voor China’s buitenlands beleid een trendbreuk betekenen? Hebben we echter enige invloed om dit te voorkomen?

Jawel – maar die is zeer beperkt. Het enige wat we kunnen doen om totalitarisme te voorkomen, is ons eigen systeem tot voorbeeld stellen. Dat betekent: uitwisseling, vooral van studenten. Zoveel mogelijk Chinese studenten, de toekomstige elite, moeten in het Westen studeren en zelf ervaren dat er ook andere manieren zijn om een samenleving te organiseren. Alleen zo kunnen we hopen dat het Chinese publiek een rode lijn zal trekken die zelfs de autoritaire Chinese staat niet kan overschrijden zonder het risico van een grootschalige vertrouwensbreuk te lopen en, zoals de keizers vroeger, het ‘mandaat van de hemel’ te verliezen.

Natuurlijk moeten we voorzichtig zijn met uitwisseling in gevoelige academische en economische domeinen. Maar degenen die er in de geest van de Koude Oorlog voor pleiten om de betrekkingen terug te schroeven, hebben het volledig verkeerd voor. De enige manier om China te beïnvloeden is door er mee te communiceren, zoveel als we kunnen.

Als we nog een voorbeeld kunnen stellen, tenminste. In alle autoritaire staten tonen de media maar al te graag de problemen van de westerse democratieën, van de gele hesjes in Parijs tot stuurloos Londen. Vele Chinese studenten zijn nu al zeer cynisch over de politiek. Veelbelovende studenten wordt opgedragen zich kandidaat te stellen voor de communistische partij en moeten dan papers schrijven, bijvoorbeeld over ‘de gewapende strijd der arbeiders en boeren’. De studenten geloven niet wat ze opschrijven en de partijfunctionarissen die hen beoordelen weten dat, omdat ze er zelf ook niet in geloven.

Als deze slimme jonge mensen naar Europa en de VS reizen en de indruk krijgen dat ons politiek systeem even fake is, maken we een einde aan elke hoop – die van ons en die van hen. We moeten onze democratie opnieuw ernstig nemen. Met enig geluk zullen mensen in andere landen dat dan ook doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234