Maandag 06/04/2020
Derk Jan Eppink.Beeld Franky Verdickt

Column

Uiterst rechts is niet weg in Europa

Derk Jan Eppink werkt in New York bij de conservatieve denktank London Policy Center. Zijn wisselcolumn met Sammy Mahdi verschijnt wekelijks.

Maar liefst 26 jaar na de ‘zwarte zondag’ in Vlaanderen beleeft Duitsland hetzelfde. De zogenoemde ‘populistische golf’ leek na het brexit-referendum en de verkiezing van Donald Trump te stranden op het Europese continent. In Nederland won de PVV, maar zij werd niet de grootste. In Frankrijk werd nieuwkomer Emmanuel Macron president. De Duitse verkiezingen leken een formaliteit. Ze werden meer dan dat.

De Vlaamse zwarte zondag is lang geleden maar dient nog altijd als een ‘model’ om te zien wat er gaat gebeuren in andere landen. Vlaanderen werd na 24 november 1991 in de hoek gedrukt als ‘bruin Vlaanderen’, of ‘bruin Antwerpen’. Landen die met de vinger wezen, werden later met hetzelfde verschijnsel geconfronteerd. Nederland met de opkomst van Pim Fortuyn en nadien Geert Wilders. Frankrijk met de familie Le Pen. Het Verenigd Koninkrijk kreeg Nigel Farage. Duitsland leek verheven boven ‘het populisme’. Tot 24 september 2017.

Racisten, fascisten, seksisten

Deze trends herbergen overeenkomsten. Gevestigde media richten zich vaak op de ‘populisten’ als personen (‘racisten, fascisten, seksisten’) maar onvoldoende op de oorzaken ervan. Drijvende kracht is een immigratie die het integratievermogen van een samenleving overstijgt. De nadelen komen eerst terecht bij mensen met lage inkomens die electoraal vluchten naar protestpartijen, gevolgd door een angstige burgerij.

De doorslaggevende factor bij de brexit was immigratie. Farage vreesde een verlies bij het referendum en zette in de slotfase van de campagne alles op immigratie. Sinds de mensenstroom van 2015 kon hij een schrikbeeld tonen. Bij de campagne van Trump speelde illegale immigratie een belangrijke rol. De Muur werd zijn trefwoord en bron van applaus onder zijn aanhangers. Immigratie brengt in Amerika vooral concurrentie op de arbeidsmarkt. Ze houdt lonen laag. Werkgevers zijn voor immigratie; Amerikaanse arbeiders niet.

Duitsland heeft zich lange tijd aan deze trend kunnen onttrekken. De grondwet geeft gevestigde partijen een ijzersterke positie, vooral de volkspartijen CDU/CSU en de SPD. Ze zijn rijk, verdelen de baantjes en nieuwkomers worden afgeschrikt met een 5 procent-drempel om in de Bondsdag te komen. De media zijn gezagsgetrouw en zien zich als ‘opvoeders van de bevolking’. Vooral publieke media zijn bevoogdend. Onvrede kan moeilijk het parlement bereiken. De groenen slaagden erin maar de mars naar de Bondsdag duurde vele jaren. Die Linke kwam erin als voortzetting van de socialistische regeringspartij uit de DDR-tijd.

Professorenpartij

De Alternative für Deutschland (AfD) werd pas in 2013 opgericht als een ‘professorenpartij’ die zich vooral richtte tegen de europolitiek van bondskanselier Merkel. Na de vluchtelingengolf van 2015 schoof de AfD naar radicaal rechts en werd een anti-immigratiepartij. Met opvallend veel steun in het oosten van Duitsland.

Duitse media maakten dezelfde fout bij de AfD als de Amerikaanse bij Trump. Zij voerden ‘campagne-journalistiek’ tegen de ‘populisten’ maar negeerden de oorzaken van het verschijnsel. De Amerikaanse ‘deplorables’ en de Duitse ‘ossi's’ identificeerden zich met hun belaagde ‘calimerofiguur’. Amerikaanse media maakten Trump groot. Duitse deden dat met de AfD. Ervaringen in Vlaanderen, Nederland en Frankrijk laten zien dat een politieke kracht op uiterst rechts niet zomaar weg is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234