Zondag 05/04/2020
Beeld DM

ColumnIt's complicated

U kunt er in zien wat u wilt, meneer de minister van Cultuur. Een appelsien, een tomaat of een opgestoken middelvinger

Partners in crime en in de liefde. Vincent Byloo maakt radio, Elke Neuville tv. Ze schrijven over alles wat hen beroert, in co-ouderschap, de ene week zij, de andere week hij.

De cultuursector zit in een crisis. En nog geen kleintje. Luttele maanden na de bekendmaking van het bijsnoeien der projectsubsidies, laten die besparingen zich nu ongemeen hard voelen. Tijdens de uitreiking van de Mia’s merkten we het al aan het ietwat ongeïnspireerde boegeroep toen Jan Jambon het podium besteeg, en het werd alleen maar erger toen diezelfde Jambon deze week, op wat een heuglijke avond voor de hele kunstensector moest worden, een handvol tomaten naar zijn ministerieel hoofd geslingerd kreeg.

Het moge nu wel duidelijk zijn: zelfs het budget voor brainstorms over protestacties is onherroepelijk op. Als onze meest creatieve sector niet verder komt dan een ‘boe’ of een tomaat, dan is er iets loos. Of vergissen de critici zich met z’n allen, en begrijpen we de diepere existentiële betekenis achter dit staaltje conceptuele performance art niet? Het is gewoon dat laatste, zo blijkt. Wie verder durft te kijken dan de tros tomaten, en zich wendt tot kunsthistorische hulplijnen (of Google), had meteen de gelijkenis met Aktie Tomaat uit 1969 kunnen zien: vijftig jaar geleden een daad van studentikoze dadaïstische rebellie tegen overmatige bemoeienis van de Nederlandse overheid en meer specifiek tegen ‘het elitaire theater van die tijd dat maatschappelijk engagement miste’.

U deelt nu ongetwijfeld de opluchting die ik zelf ook voelde toen ik eenmaal deze op het eerste gezicht banale, ja bijna belligerente guerrilla-actie plots kon interpreteren als een kritische reflectie op de postmoderne cultuurparticipatie. Als kunst, quoi. De eerste reacties op het werk bestonden nochtans vooral uit onbegrip en hoongelach. Had de kunstenaar niet voor een origineler projectiel kunnen kiezen om de aandacht te trekken? Een stuk gandaham, met een knipoog naar Jan Fabre? Gooi een appel, en wij roepen in koor: “Magritte!” Onlangs nog haalde een tegen de muur getapete banaan de wereldpers – en een recordprijs van 120.000 dollar. Aan materialen geen gebrek dus. Om de symboliek te verhogen, had de kunstenaar zelfs voor romatomaten kunnen kiezen, als subtiele verwijzing naar het Oude Rome waar de techniek van het fruit- en groentewerpen ooit haar oorsprong vond.

Aktie Tomaat in 1969: Amsterdamse toneelschoolleerlingen protesteren met tomaten en rookbommetjes tegen het subsidiesysteem.Beeld BELGAIMAGE


Ach, weten wij cultuuranalfabeten veel. Ik beken: ik ben het soort museumbezoeker dat al eens per ongeluk zes minuten geïntrigeerd naar een brandblusapparaat heeft staan staren tot de curator mij fluisterend wees op het feit dat dit stuk helaas niet tot de collectie behoorde. Had er nochtans veel betekenis in ontdekt in die zes minuten tijd, maar alla.

Een banaan aan een muur, een getatoeëerd varken of het in bloed gedrenkte kuikentje op een sokkel dat symbool moet staan voor de ontvoogding van de arbeidersklasse: niet iedereen begrijpt het instant. Dat hóéft ook niet. Sommigen worden er kwaad van. Een enkeling applaudisseert vurig – in de hoop dat niemand hem ooit om zijn interpretatie van het werk zal vragen. En de Tomaatmeester in kwestie: hij kan zich altijd verschuilen achter artistieke meewarigheid over het gebrek aan inzicht van zijn toeschouwer.

Want waar u en ik slechts een ordinaire tomaat zagen vliegen richting de geviseerde man in pak, had hij natuurlijk iets anders voor ogen. Wat precies, dat is voer voor de volgende generatie kunsthistorici die hun tanden stuk zullen bijten op de ietwat krukkige link met de originele Aktie Tomaat.

De reactie van Jambon zelf na de confrontatie met het werk was dus zo onnozel nog niet: “Ik dacht eerst dat het appelsienen waren.” Da’s begrijpelijk, meneer de minister van Cultuur. U kunt er namelijk in zien wat u wilt. Een appelsien, een tomaat of een opgestoken middelvinger. Ceci n’etait pas une tomate. Het was Kunst.

Elke Neuville

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234