Woensdag 26/06/2019

Opinie

Turkije heeft zijn ziel aan Europa verkocht

Recep Tayyip Erdogan in het paleis in Ankara. "Vooral de Turkse president heeft zich laten doen", schrijft Lesage. Beeld Adem Altan/AFP

Dries Lesage is professor internationale politiek en Turkije-watcher aan de UGent.

In de vluchtelingencrisis speelt Turkije meer en meer de rol van Europese bliksemafleider. Volgens een gangbare framing heeft de Europese Unie haar plicht al gedaan. De Turken krijgen geld om poortwachter te spelen. Nu is het aan Turkije om de deal goed en humaan uit te voeren. Voor opmerkingen hierover: richt je tot Ankara. Voor de rest heeft Turkije aan de EU geen eisen meer te stellen.

Anderen beklemtonen dat de EU aan een autoritair regime haar ziel verkocht heeft in plaats van zelf gastvrijer te zijn. Mensenrechtenorganisaties stellen nu dat Turkije significante aantallen vluchtelingen naar Syrië terugduwt, wat door de Turkse regering wordt ontkend. Zij hekelen ook de sluiting van de Syrisch-Turkse grens tegen een nieuwe vluchtelingstroom. Volgens ooggetuigen zouden Turkse grenswachters zelfs op Syrische burgers geschoten hebben. Wat deze aantijgingen betreft, hebben we dringend nood aan nadere verificatie uit meer bronnen van wat precies gebeurd is. Na 3 miljoen vluchtelingen te hebben binnengelaten, zou dit alles voor Turkije een opmerkelijke bocht zijn.

Wat we vooral missen is een fundamenteel debat over de rechtvaardigheid van de EU-Turkije-deal. In feite is het vooral president Erdogan die zich hier heeft laten doen. Op het moment dat de EU met één miljoen ongeveer evenveel Syrische vluchtelingen had opgevangen als het arme, kleine Libanon, klonk het dat Europa al meer dan genoeg deed. De EU is wel een rijk blok met 500 miljoen inwoners. Politici vinden het vanzelfsprekend dat de overgrote meerderheid van de miljoenen Syrische vluchtelingen in de regio zelf blijft.

Maar de buurlanden zitten op hun tandvlees, wat ter plaatse de sociale spanningen doet toenemen. Nochtans is deze crisis een wereldprobleem. Naast een einde aan de oorlogen zelf is de enige rechtvaardige oplossing een internationale spreiding van de vluchtelingen, het liefst onder leiding van de Verenigde Naties. De pers laat meestal na door te vragen op de ethische grondslagen van deze deal, waardoor ook het publiek dit onrecht normaal gaat vinden.

'Chantage!' werd in het Belgisch parlement geroepen op de Turkse eisen, met name 6 miljard euro, visumliberalisering voor Turken en de versnelling van het EU-toetredingsproces. Maar waarin ligt de chantage precies? Het is tot nader de order de EU die hier haar morele plicht ontloopt. Wellicht weten beide partijen dat Turkse toetreding sowieso niet meteen aan de orde is. Minder symbolisch zijn de twee andere eisen. Maar ons maatschappelijk debat zou dieper moeten graven naar de implicaties ervan in plaats van in stemmingmakerij te blijven steken. Wat zijn eigenlijk de verwachte effecten van visumliberalisering? Is 6 miljard voor een duurzame opvang van 3 miljoen vluchtelingen echt zoveel geld?

Volgens de VN heeft Turkije zelf al minstens 8 miljard uit eigen zak gespendeerd. Een minderheid van de vluchtelingen zit in vrij keurige tentenkampen. De anderen leven verspreid over het land, vaak in precaire omstandigheden. De duurzame integratie komt maar langzaam op gang.

Waarom is bijna niemand geïnteresseerd in een gedetailleerdere discussie over de kostprijs en lastenverdeling? De reden is dat de deal zich situeert in een neokoloniale verhouding, zowel politiek als mentaal. De chiquere buurten van de wereld hoeven niet met een paar miljoen vluchtelingen verstoord te worden. Dit vinden zovelen evident. Het blijft vreemd waarom Turkije zich in zo'n oneerbare, ondergeschikte rol heeft laten duwen. Ook nu blijft het land de grootste focus van aandacht en kritiek. In elk geval is dit geen goed verhaal voor een continent dat zo graag anderen lessen in mensenrechten geeft.

Dries Lesage. Beeld rv
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden