Vrijdag 20/09/2019

Opinie Matthew H. Birkhold

Trump wil Groenland exploiteren, maar de Denen waren hem al voor

Wetenschappers spelen op een stuk ijs in de buurt van Groenland voetbal. Beeld AFP

Matthew H. Birkhold is assistant professor rechten en Germaanse literatuur aan de Ohio State University.

De Groenlandse vlag in rood en wit is alomtegenwoordig op het eiland: op boten, huizen, trampolines, jasjes, truien, petten. De boodschap is duidelijk: de Groenlanders zijn trots op hun identiteit en autonomie. Terecht, want ze hebben er hard voor moeten vechten.

Toen president Trump vorige week voorstelde om het eiland te kopen, beschouwde iedereen – met uitzondering van de president – dat als een grap. Maar de lange geschiedenis van de uitbuiting van Groenland en zijn mensen is minder leuk.

De moderne kolonisatie van Groenland begon in 1721, toen een Deens-Noorse zendeling, Hans Egede, de Deense koning en kooplieden geld vroeg voor een expeditie naar Groenland. Hij ging er op zoek naar vergeten Vikings die nog niet tot het protestantisme waren bekeerd, maar toen hij ontdekte dat de laatste Vikings in de vijftiende eeuw uitgestorven waren, richtte hij zijn inspanningen op de Thule, de voorouders van de Groenlandse Inuït. Er waren ook veel natuurlijke rijkdommen om te exploiteren en dus vestigde zijn Bergen Groenland Maatschappij handelsposten langs de kust, waar kooplieden Europese goederen ruilden voor walvisspek, zeehondenhuiden en narwaltanden.

In 1774 nam de Deense staat het eiland en zijn rijkdommen over, zogezegd om de traditionele Groenlandse cultuur tegen verderfelijke externe invloeden te beschermen. Met dezelfde rechtvaardiging dwong Denemarken de Groenlanders om jagers en vissers te blijven en begon het aan een ‘beschavingsmissie’: gedwongen bekeringen tot het christendom, onderdrukking van de taal en de tradities, vernietiging van de traditionele gemeenschapsstructuren. Volgens de Denen waren de Groenlanders naïef en kinderlijk. Ze moesten beschermd worden en waren niet in staat tot zelfbestuur.

Verdeensing

Zo bleef het tot de Tweede Wereldoorlog, toen de nazi’s Denemarken bezetten en ambtenaren op Groenland het eiland tot een autonoom gebied uitriepen. Na de oorlog boden de Verenigde Staten de Denen 100 miljoen dollar in goud aan voor het eiland met zijn strategische ligging en natuurlijke rijkdommen. Denemarken sloeg het voorstel af en Groenland werd een officieel landsdeel met vertegenwoordiging in het parlement.

De daaropvolgende ‘modernisering’ of ‘verdeensing’ van het eiland, in de jaren 50 en 60, richtte nog meer koloniale schade aan. De Deense industrialisering van de kabeljauwvisserij leidde tot een snelle verstedelijking en een herstructurering van de arbeidsmarkt. Er kwamen meer Denen naar het eiland: in 1950 vertegenwoordigden ze 5,25 procent van de bevolking, in 1975 bijna 20 procent. Nieuwe wetten schreven voor dat in Groenland geboren ambtenaren slechts 85 procent ontvingen van het salaris van hun in Denemarken geboren collega’s. Families werden verscheurd, in sommige gevallen werden kinderen naar Denemarken gestuurd om daar school te lopen. Zelfdoding, alcoholmisbruik en geweld namen toe.

Onafhankelijkheid

In de afgelopen vier decennia hebben de Groenlanders aan hun autonomie gewerkt. In 1979 kregen ze lokale bevoegdheden en in 2008 stemden ze in een referendum voor zelfbestuur. Vandaag is het land bevoegd voor zijn rechtsstelsel, politie, interne aangelegenheden en natuurlijke hulpbronnen. Het Groenlands heeft het Deens als officiële taal vervangen. Het internationale recht erkent de Groenlanders als een volk. Denemarken controleert de buitenlandse zaken en de defensie, maar zou Groenland niet eens kunnen verkopen als het dat wou. In een recente peiling sprak meer dan twee derde van de Groenlanders zich uit voor onafhankelijkheid, liefst binnen de 20 jaar.

In 2014 riep de Groenlandse regering, de Naalakkersuisut , een verzoeningscommissie in het leven om de blijvende gevolgen van het kolonialisme te onderzoeken. Drie jaar later besloot de commissie dat de meeste Groenlanders – bijna 60.000 mensen, onder wie 88 procent Inuït – nog altijd de nasleep van de koloniale periode voelen. Maar ze zei ook dat de Groenlanders klaar zijn om zich niet langer als louter slachtoffers te zien.

Trumps diplomatieke rel met een bondgenoot over de potentiële aankoop van een land dat nooit te koop zal zijn, is inderdaad absurd. Maar hij weerspiegelt een duistere realiteit. Driehonderd jaar geleden werd Groenland gekoloniseerd door racistische imperialistische ondernemers die beweerden dat de inheemse bevolking niet in staat was om zichzelf te besturen. Het feit dat men nu weer op dezelfde manier over Groenland praat – ook al is het lachend – toont dat deze krachten nog altijd in onze wereld aanwezig zijn en dat we er slecht in geslaagd zijn ze te bestrijden.

© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234