Dinsdag 26/01/2021

OpinieEzra Klein

Trump was altijd al een wolf in wolfskleren

Duizenden Trump-aanhangers bestormden het Capitool.Beeld Photo News

Ezra Klein werd dit jaar columnist bij The New York Times. Hij is de oprichter van de gezaghebbende nieuwssite Vox.com, presentator van de podcast The Ezra Klein Show en auteur van Why We’re Polarized. 

Jarenlang was er de mantra die de Republikeinen konden herhalen om hun geweten te sussen over hun steun aan Donald Trump: je moet Trump wel ernstig maar niet letterlijk nemen, legden ze uit. De formule werd in 2016 bedacht door (politiek analist, red.) Salena Zito, die in The Atlantic klaagde: “De pers neemt Trump letterlijk maar niet ernstig, terwijl zijn aanhangers hem ernstig nemen maar niet letterlijk.”

Voor de Republikeinse elites was dat een handig recept. Want als je zegt dat Trump nummertjes opvoert die bedoeld zijn om de intellectuelen van de media op te jutten, maar dat zijn nuchtere aanhangers wel beter weten, kun je een heleboel groteske, leugenachtige uitspraken relativeren.

Op 5 november 2020, twee dagen na de verkiezing, gaf vicepresident Mike Pence een klassieker in het genre ten beste. Toen Trump verklaarde dat de verkiezing gestolen was, in bewoordingen zo duidelijk als een klap in je gezicht, probeerde Pence hem wel ernstig te nemen maar niet letterlijk – hij toonde zich solidair met Trumps woede maar nam afstand van zijn feitelijke uitspraken. “Ik sta achter president @RealDonaldTrump,” tweette hij. “We moeten elke WETTIGE stem tellen”.

Uitslag verwerpen

Maar Trump wilde niet elke wettige stem tellen. Hij wilde wettige stemmen ongeldig doen verklaren. Hij wilde nieuwe stemmen in zijn voordeel vinden. Hij wilde koste wat kost winnen. Dag na dag voerde hij de druk op, tot de Trumpisten echt geloofden dat Mike Pence bevoegd was om op 6 januari de uitslag van de verkiezing te verwerpen. En toen Pence zei dat hij die bevoegdheid niet had, keerde Trump zich prompt tegen de man die hem jaren trouw had gediend en zich elke dag had laten vernederen en verlagen.

“Mike Pence had de moed niet om te doen wat hij moest doen om ons land en onze grondwet te beschermen”, raasde de president, en Pence werd in één klap een vijand van het volk.

Woensdag zag je in het Capitool een spectaculaire botsing tussen de mensen die Trump ernstig nemen en de mensen die hem letterlijk nemen. Binnen deed een handvol Republikeinse senatoren, aangevoerd door Ted Cruz en Josh Hawley, een halfhartige poging om de resultaten van het kiescollege te betwisten. Ze hadden geen kans op slagen en dat wisten ze. Ze hadden geen enkel bewijs dat de uitslag ongeldig was en dat wisten ze. En ze handelden of spraken niet alsof ze echt geloofden dat de verkiezing was gestolen. Ze stonden daar om Trumps klachten ernstig te nemen maar niet letterlijk, in de hoop dat zijn basis in 2024 de hunne zou worden.

Aanhangers van Trump beklimmen het Capitool in Washington.Beeld Photo News

Op hetzelfde moment vertelde Trump zijn aanhangers dat de verkiezing werkelijk gestolen was en dat zij weerstand moesten bieden. En zij namen hem letterlijk. Ze bestormden het Capitool, vielen politiemensen aan, braken deuren open, haalden hekken neer, plunderden kantoren van Congresleden. Een vrouw werd in het gewoel neergeschoten en ging dood.

Hun gedrag kan waanzin lijken, maar bekijk het vanuit hun perspectief, vanuit hun denkwereld. De president van de Verenigde Staten vertelde hen dat de Democratische Partij de verkiezing had gestolen. Hij hield hen voor dat ze werden beroofd van de macht en de vertegenwoordiging die ze rechtmatig hadden verworven. “Ik begrijp jullie pijn”, zei hij woensdag, in zijn video in de tuin van het Witte Huis. “Ik voel jullie leed. Ze hebben onze verkiezing gestolen. Ik heb verpletterend gewonnen en iedereen weet dat.” Meer dan een dozijn Republikeinse senatoren, meer dan honderd Republikeinse afgevaardigden en talloze conservatieve mediapersoonlijkheden hebben hem gelijk gegeven.

Zogenaamde revolutionairen

De zogenaamde revolutionairen die het Capitool binnenvielen, waren wetteloos omdat hun leiders hen hadden verteld dat de wet al geschonden was, op een diepe, onomkeerbare manier. Hun reactie was extreem maar het onrecht dat ze wilden herstellen, was dat in hun ogen ook. Als de Democraten met hun bedrog een verpletterende overwinning kunnen kapen, dan is de politiek zinloos. Hoe is het mogelijk dat die dieven zomaar hun gang kunnen gaan, met de complete controle van de federale overheid als buit? Een meerderheid van de Republikeinse kiezers gelooft nu dat de verkiezing gestolen is. Veel Republikeinen vinden een opstand gewettigd. Volgens een snelle peiling keurt 45 procent van de Republikeinen de bestorming van het Capitool goed en is 43 procent tegen.

Trumps grote deugd, als publieke figuur, is zijn letterlijkheid. Zijn uitspraken staan bol van de leugens maar hij komt eerlijk uit voor wat hij is en wat hij wil. Toen hij in 2016 de voorverkiezing in Iowa aan Ted Cruz verloor, zei hij: “Ted Cruz heeft Iowa niet gewonnen maar gestolen.” Toen hij de presidentsverkiezing tegen Hillary Clinton dreigde te verliezen, begon hij over bedrog te roepen. Toen hij wilde dat de president van Oekraïne een corruptieonderzoek tegen Joe Biden zou openen, zei hij dat openlijk, in een gesprek dat op tape staat. Toen ze hem tijdens de presidentiële debatten van 2020 vroegen of hij bereid was tot een vreedzame machtsoverdracht als hij zou verliezen, beloofde hij dat niet. In de aanloop naar de vreselijke gebeurtenissen van 6 januari heeft Trump altijd open kaart gespeeld. Hij had het voorspeld, hij heeft het gedaan.

De medeplichtigheid van de Republikeinse politici met Trump is nog schandelijker omdat de pers wemelt van de citaten die bewijzen dat ze beter weten. Zij nemen Trump niet letterlijk, maar miljoenen Amerikanen doen dat wel. Ze geloven de leugens. Ze voelen zich verraden. Ze zijn wanhopig. Soms zijn ze gewapend.

Ironie

Het tijdperk van Trump werd gekenmerkt door ironie. De Republikeinen vroegen ons om een onderscheid te maken tussen de man en zijn tweets. We moesten geloven dat Trump niet meende dat hij zei, dat hij niet zou doen wat hij beloofde, dat hij niet was wat hij zo overduidelijk is. Elke afwijking tussen zijn woorden en de realiteit werd in zijn voordeel uitgelegd. Wanneer hij zijn beloften niet kon waarmaken, was dat geen teken van zijn incompetentie maar een bewijs dat hij toch wel voorzichtiger was dan hij leek en zijn meer bizarre uitspraken nooit had gemeend.

Het was een handige fictie voor de Republikeinse Partij maar een rampzalige fantasie voor het land. En nu is de fantasie geïmplodeerd.

Toen de letterlijken het Capitool binnenvielen, waren Pence, Cruz en Hawley bij de mensen die in veiligheid moesten worden gebracht. Sommige van hun collega’s, zoals Senator Kelly Loeffler, zagen af van hun sabotage van de verkiezing. Ze waren blijkbaar geschrokken van het monster dat ze hadden losgelaten. Maar ze kunnen niet ontsnappen aan dat monster. Trumps legioenen zijn er nog altijd. Ze hebben nu een martelaar en voelen zich meer dan ooit verraden door hun vermeende bondgenoten in Washington, de mensen die hen de rug toekeerden toen zij deden wat ze dachten dat van hen gevraagd werd.

Niet de mensen die Trump van bij het begin op zijn woord hebben geloofd, zijn het probleem. Wel de vele verkozen Republikeinen die hem niet ernstig en niet letterlijk maar cynisch geloofden. Zij hebben dit onheil over zichzelf afgeroepen – en over ons.

© 2021 The New York Times Company

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234