Dinsdag 02/03/2021

OpiniePaul Krugman

Trump toont nu meer dan ooit zijn totalitaire mentaliteit

De Amerikaanse president Donald Trump spreekt op een rally in Montoursville, Pennsylvania. Beeld Getty Images
De Amerikaanse president Donald Trump spreekt op een rally in Montoursville, Pennsylvania.Beeld Getty Images

Paul Krugman is Nobelprijshouder economie en columnist bij The New York Times.

Donald Trump liegt veel. Hij liegt zelfs zo vaak dat verscheidene nieuwsmedia de tel bijhouden en politieke inzichten proberen af te leiden uit de variaties van het aantal leugens dat hij in een gegeven maand vertelt – hoewel de trend onverbiddelijk blijft klimmen.

Maar in de voorbije weken hebben we een soort plafond doorbroken. Niet omdat Trump méér liegt, wel omdat de kwaliteit van de leugens veranderd is. Ze zijn nog schaamtelozer geworden en lijken steeds minder te maken te hebben met een politieke strategie.

Een voorbeeld van Trumps oude leugens was de herhaalde bewering dat hij op het punt stond een gezondheidsverzekering uit te rollen die veel beter en goedkoper dan Obamacare zou zijn én niet aan de bestaande voorwaarden zou raken. Wie dat een beetje volgde, wist dat hij helemaal geen plan had, dat hij die belofte al vaak had gedaan en dat er nooit iets van was gekomen.

Maar veel gewone kiezers zijn geen experts in het zorgbeleid en hebben een kort geheugen, zodat het altijd mogelijk was dat sommige mensen zich zouden laten foppen.

Trumps klacht dat hij het slachtoffer is van een grote samenzwering van de ‘diepe staat’ was ook zoiets. Dat is evidente nonsens voor mensen die weten hoe het bestuur echt werkt. Maar veel kiezers zijn geen experts in staatkunde, terwijl Trumps bewering dat alle negatieve berichtgeving nepnieuws is, hem van onaangename feiten afschermde.

Maar Trumps recente leugens zijn anders.

Dinsdag verklaarde het Witte Huis dat de regering erin was geslaagd “de Covid-19-pandemie te stoppen”. Wie willen ze overtuigen? Iedereen weet toch dat de pandemie niet gestopt is en het aantal besmettingen en ziekenhuisopnames blijft stijgen? Het enige effect is dat Trump meer dan ooit de voeling met de realiteit kwijt lijkt.

Maar het kan nog erger. In het debat van vorige week noemde Trump New York “een spookstad”. Acht miljoen mensen zien met eigen ogen dat hij liegt.

Maandag, op campagne in Pennsylvania, verklaarde hij herhaaldelijk dat je door de schuld van de Democratische gouverneur van die staat “niet naar de kerk mag”. Duizenden kerkgangers in Pennsylvania weten beter.

Woensdag, deze keer in Arizona, stak Trump een tirade tegen Californië af, waar “je een speciaal masker moet dragen. Je mag het nooit afzetten. Je moet door dat masker heen eten. Het is een heel ingewikkeld mechanisme.” 39 miljoen inwoners van Californië kunnen je vertellen wat voor nonsens dat is.

Nogmaals, wie wil hij overtuigen? Welke politieke winst leveren zulke belachelijke verzinsels op? Het enige wat ze doen, is vragen oproepen over de stabiliteit van de president.

Wat is er dus aan de hand? Trump zal niet de eerste politicus zijn die in het vooruitzicht van een verkiezingsnederlaag wild om zich heen gaat slaan. Eigenlijk verwacht bijna iedereen een gigantische woedebui en mogelijk ook oproepen tot geweld als Trump komende week verliest. Misschien is hij zich nog maar aan het opwarmen.

Maar volgens mij is er iets diepers aan de hand. Trump toont nu meer dan ooit zijn totalitaire mentaliteit.

Na die bizarre uitspraken over maskers in Californië heb ik George Orwells essay Looking back on the Spanish war herlezen. De Spaanse fascisten en hun aanhangers (ook in de Britse pers) doen hem vrezen dat “het concept zelf van objectieve waarheid uit de wereld verdwijnt”. Hij maakt zich zorgen over een toekomst waarin, als de Leider “zegt dat twee plus twee vijf is, wel, dan is twee plus twee vijf”.

Voor Trump en veel van zijn aanhangers is die toekomst al begonnen. Gelooft hij echt in het ongerijmde idee dat je in Californië door een masker moet eten? Die vraag is zinloos, want hij aanvaardt het bestaan van een objectieve waarheid niet. Wat hij wil geloven, gelooft hij. Wat hij niet wil geloven, gelooft hij niet.

Het angstaanjagende is niet alleen de mogelijkheid dat Trump toch een tweede termijn zou winnen – of stelen. Het is het feit dat vrijwel heel zijn partij en tientallen miljoenen kiezers bereid zijn om hem in de afgrond te volgen.

De huidige Republikeinse strategie bestaat bijna volledig uit pogingen om de kiezers bang te maken voor erge dingen die niet gebeuren, zoals een enorme golf van anarchistisch geweld die de Amerikaanse steden zou overspoelen, en blind te maken voor erge dingen die wel gebeuren, zoals de pandemie en de klimaatverandering.

Deze strategie kan wel of niet werken. Dit jaar waarschijnlijk niet. Maar hoe dan ook zal ze de Amerikaanse politiek nog vele jaren in de toekomst verzieken.

© The New York Times Company

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234