Woensdag 12/05/2021

OpinieRoger Cohen

Trump heeft de reputatie van Amerika in de wereld ondermijnd

Amerikaans president Trump en zijn Chinese evenknie Xi Jinping schudden elkaar de hand op een zakentop in november 2017. Beeld AFP
Amerikaans president Trump en zijn Chinese evenknie Xi Jinping schudden elkaar de hand op een zakentop in november 2017.Beeld AFP

Roger Cohen is columnist bij The New York Times.

In de ogen van de wereld is de verkiezing van dinsdag een referendum over het voortbestaan van de democratie. Want als de Verenigde Staten niet met zichzelf in het reine komen, lopen alle democratieën gevaar.

Ooit werd Amerika overal gerespecteerd. Vandaag heeft het de geloofwaardigheid en de legitimiteit verloren die de hoekstenen van zijn invloed waren. Zijn bondgenoten vrezen dat een herverkiezing van Donald Trump ertoe kan leiden dat de Verenigde Staten de NAVO verlaten. Amerika heeft zich al uit de Wereldgezondheidsorganisatie teruggetrokken en het Klimaatakkoord van Parijs en het nucleaire akkoord met Iran opgezegd. Een vertrek uit de Wereldhandelsorganisatie is evenmin ondenkbaar. Trump heeft een afkeer van multilaterale organisaties en overeenkomsten.

Vrijheid, democratie, vrije meningsuiting en de rechtsstaat, de waarden die de VS ondanks al hun tekortkomingen symboliseerden, zijn zoek. Amerika leidde de wereld niet alleen als militaire grootmacht maar ook omdat het die idealen met zijn bondgenoten deelde. Nu heeft het geen waarden meer, onder een president die nooit waarden heeft gekend.

Als gevolg van deze Amerikaanse abdicatie kan Vladimir Poetin beweren dat het liberalisme ‘voorbijgestreefd’ is, kan Angela Merkel verklaren dat Europa ‘zijn lot in eigen handen moet nemen’, kan Xi Jinping het Chinese eenpartijsysteem als model voor de ontwikkelingslanden voorstellen. President Trump voelt zich veel meer op zijn gemak bij autocraten als Poetin en prins Mohammed bin Salman van Saoedi-Arabië dan bij een democratische leider als Merkel (die het bijkomende nadeel heeft dat ze een vrouw is).

De mensenrechten zijn haast volledig van de Amerikaanse agenda verdwenen. Het land heeft al lang een moeilijke relatie met de immigratie, maar toch is die altijd een fundament geweest van de nationale identiteit, met een engagement voor openheid en het besef dat de doorlopende demografische vernieuwing een unieke bron van Amerikaanse kracht is. Door aan de Mexicaanse grens kinderen van hun ouders te scheiden, door mensen uit een aantal moslimlanden te weren, door het land grotendeels voor vluchtelingen af te sluiten, heeft Trump het idee van Amerika als land van immigranten met de voeten getreden.

De aura die Amerika bijzonder maakte, is vervaagd. Onder Trump is deze natie harteloos en wreed geworden. De fakkel van de vrijheid kan niet langer het symbool zijn van een land dat muren om zich heen bouwt.

Trumps nationalisme heeft veel schade aangericht. De pandemie is de eerste wereldcrisis sinds 1945 waarin de Verenigde Staten verstek hebben gegeven. Niemand gelooft nog in de competentie van een Amerika dat zo onsamenhangend op de pandemie heeft gereageerd dat het nu de recordhouder van het aantal besmettingen en doden is. Trumps beschuldigingen over ‘fake news’ en zijn leugens over het coronavirus hebben rampzalige gevolgen.

Het democratische kader van de Verenigde Staten hangt af van een reeks principes: controlemechanismen die het evenwicht tussen de machten verzekeren, een levendige vrije pers, een onafhankelijk gerecht, de bescherming van het individu tegen raciale, godsdienstige of seksuele vooroordelen. Trump heeft al die principes aangevallen. Hij weigert zelfs te bevestigen dat hij het Witte Huis zal verlaten als hij de verkiezing verliest.

De wereld waarin de Verenigde Staten ooit democratieën bouwden – in Duitsland, in Japan, in Centraal-Europa na de val van het Sovjetrijk – is zich scherp van dat alles bewust. Voor de Europese Unie is de realisatie dat zij alleen kan komen te staan als verdediger van de liberale democratische principes en de mensenrechten, met Rusland, China en de VS in het andere kamp, een pijnlijke schok.

Na bijna vier jaar Trump zien we een stuurloze wereldorde waarin het oude door Amerika geleide systeem dood is en het nieuwe nog moet geboren worden. In welke mate Joe Biden als president die gevaarlijke evolutie kan ombuigen, is een open vraag. De schade is heel diep. De oude status quo zal niet terugkeren.

Nog eens vier jaar Trump, nog eens vier jaar grillige Amerikaanse agressiviteit in een confrontatie met toenemende Chinese assertiviteit, houdt een gevaar in op geweld. De grootmachten zouden kunnen oprukken, niet langer geremd door het multilaterale veiligheidsnet dat beetje bij beetje in de tweede helft van de 20ste eeuw werd geconstrueerd. Amerika zou dan geen baken meer zijn en de wereld zou nog duisterder worden dan ze al is.

© 2020 The New York Times Company

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234