Zaterdag 19/10/2019

Opinie Marnix Beyen

Toxische mannelijkheid is de gesel van onze politiek

Beeld Photo News

Marnix Beyen is historicus aan de Universiteit Antwerpen en specialist in de geschiedenis van het Vlaams-nationalisme.

In het verleden heb ik me meermaals verzet tegen al te snelle analogieën met de jaren dertig en tegen het bestempelen van het hedendaagse Vlaams-nationalisme als ‘fascistisch’. Ook vandaag blijf ik van oordeel dat we voorzichtig met die labels moeten omspringen, en dat termen als welvaarts- en cultuurchauvinisme zich er beter toe lenen om een ideologie te beschrijven die overigens niet tot de Vlaams-nationale partijen beperkt blijft. 

Des te meer voel ik het als mijn plicht de alarmbel te luiden wanneer het spook van het fascisme echt om de hoek loert, wanneer het beschermen van ‘onze’ welvaart en ‘onze’ cultuur plaats ruimt voor de actieve vervolging van wie als anders wordt ervaren. Er zijn de voorbije maanden al meerdere momenten geweest waarop ik dat had kunnen doen, maar na het opduiken van het filmpje uit 2016 waarin Bart De Wever (N-VA) wellustig de razzia’s in het Schipperskwartier beschrijft, mag ik niet langer zwijgen. 

De Wever voert aan dat hij het alleen over ‘criminele illegalen’ had – en vanzelfsprekend vormt dat een cruciaal verschil met de vervolging van groepen uitsluitend op basis van geloof of ras. Maar wat valt er allemaal onder het woord ‘crimineel’? Behoort het weigeren asiel aan te vragen of het niet vrijwillig terugkeren naar eigen land na een mislukte asielprocedure daar ook toe? Zelfs indien hij het alleen over plegers van echte criminele feiten had, dan nog wijst zijn taalgebruik wel degelijk in de richting van ontmenselijking. 

Marnix Beyen. Beeld Vertommen

Vooral dat hij het woord ‘razzia’s’ op een positieve manier in de mond neemt, is ontstellend in een stad waar dergelijke grootschalige politieacties in een nog niet zo ver verleden duizenden families hebben verwoest. Dat dergelijk woordgebruik niet onschuldig is, wist ook de Duitse filoloog Victor Klemperer al, die vóór en tijdens de Tweede Wereldoorlog nauwgezet bijhield hoe de taal veranderde onder invloed van de nationaal-socialistische propaganda, en hoe daarmee de mentale voorwaarden werden gecreëerd voor de uitroeiing van een hele bevolkingsgroep.

Voedingsbodem

Maar ook vandaag mogen we ons niet beperken tot het aanwijzen van analogieën met fascisme en nationaal-socialisme. We moeten ons vooral de vraag blijven stellen waarom dergelijke uitspraken en praktijken ook vandaag zo breed gedragen worden – en ongetwijfeld electorale winst opleveren. Een van de verklaringen daarvoor ligt mijns inziens in de blijvende dominantie van wat in andere contexten ‘toxische masculiniteit’ wordt genoemd. Het begrip wordt – terecht – gretig van stal gehaald in discussies over seksueel geweld, maar bepaalt ook de oproepen tot een viriel migratiebeleid. 

Vanzelfsprekend is daarmee niet gezegd dat voorstanders van een krachtig migratiebeleid ook potentiële daders van seksueel geweld zijn, of dat ook vrouwen geen voorstanders kunnen zijn van een krachtig migratiebeleid. Wel denk ik dat de dominante mannelijkheidscultuur een voedingsbodem is voor diverse vormen van verbaal en fysiek geweld. Behalve onder tegenstanders van migratie richt dat fenomeen trouwens ook veel schade aan binnen migrantengemeenschappen zelf, en kan ook het zich op de islam beroepende terrorisme ermee in verband worden gebracht.

F-35

Toxische mannelijkheid is echter ook diep doorgedrongen op het niveau van de overheidspolitiek en de discussies die daarover worden gevoerd. Hoe kan je anders verklaren dat er zo weinig fundamentele vragen worden gesteld – ook tijdens deze verkiezingscampagne – over de aankoop van nieuwe gevechtsvliegtuigen? Welke strategische en zelfs humanitaire argumenten daarvoor ook worden aangehaald, dit zijn moordtuigen die potentieel blijvende schade kunnen aanrichten in gezinnen ver van hier – gezinnen die sowieso al intrinsiek benadeeld zijn in de kapitalistische wereldeconomie. Hadden de miljarden euro’s die bestemd zijn voor de aankoop van die wapens niet veel beter besteed kunnen worden aan het lenigen van dringende noden in de rechtspraak, de (geestelijke) gezondheidszorg, het wetenschapsbeleid, het onderwijs, de cultuurparticipatie, de eerlijke handel en de klimaattransitie? Aan al die domeinen, kortom, die erop gericht zijn steeds meer mensen een menswaardiger bestaan te bieden?

Als we de ongelukkige uitspraken van de ‘kandidaat-minister-president’ niet zomaar mogen laten voorbijgaan, dan is dat niet alleen omdat zij ons akelig dicht bij een zwarte bladzijde uit het verleden brengen. Op een dieper niveau confronteren ze ons ook met de machistische basis waarop ons politieke systeem nog altijd is gebouwd. Eerder dan constructieve antwoorden te bieden op de immense uitdagingen van de toekomst, dreigt die basis de problemen alleen maar groter te maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234