Vrijdag 15/11/2019

Opinie Bart Cammaerts

Tijd om toe te geven: wit Vlaanderen is banaal racistisch

Bart Cammaerts Beeld Wanda Detemmerman

Bart Cammaerts is hoogleraar politiek en communicatie aan de London School of Economics and Political Science.

Vanuit Londen, de hypermulticulturele stad waar ik woon, blijf ik met grote ogen kijken naar Vlaanderen en de verkrampte manier waarop er wordt omgegaan met etnische diversiteit. Veel witte Vlamingen leven in totale ontkenning dat hun alledaagse visies en handelen vaak in se racistisch zijn. Als ik hier in het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld aan iemand het concept van Zwarte Piet moet uitleggen, dan volgt steevast grote verontwaardiging omtrent het inherent racistische karakter van die traditie.

Een ander voorbeeld is dat het nog steeds normaal beschouwd wordt dat er in het Vlaamse politieke maar ook alledaagse vertoog een onderscheid wordt gemaakt tussen allochtonen en ‘echte’ Vlamingen. Het woord ‘allochtoon’ betekent echter letterlijk ‘niet van hier’, of anders gesteld ‘ne vremde’. Maar het wordt in Vlaanderen wel consequent gebruikt om burgers met een niet-witte achtergrond te omschrijven, zelfs burgers die hier geboren zijn, hier naar school zijn gegaan, stemrecht hebben en zelf het lokale dialect van waar ze zijn opgegroeid machtig zijn. Handig, vanuit bepaald politiek oogpunt, is dat dit wijdverspreide gebruik van het woord allochtoon toelaat om discursief vluchtelingen, asielzoekers, asielhouders en Belgen van niet-blanke origine op dezelfde lijn te plaatsten.

Assimileren of opkrassen

In dit verband is duidelijk dat het artificiële verschil dat de N-VA en andere Vlaams-nationalisten maken tussen een cultureel Vlaams-zijn en een etnisch Vlaams-zijn, een handige politieke mythe is om hen van racisme te zuiveren. Immers, als puntje bij paaltje komt, is voor velen de enige ‘echte’ Vlaming, een witte Vlaming. Dit werd onlangs nog in de verf gezet door Walter De Donder, de prominente BV-kandidaat voor het voorzitterschap van CD&V, die vindt dat de Vlaamse grootsteden aan het ‘ontvolken’ zijn.

Als het gaat over de inherente multiculturele samenleving waar we de facto in leven, dan wordt in Vlaanderen ook erg snel het mantra van plichten naast rechten bovengehaald, van assimileren of opkrassen. Wat daarbij handig vergeten wordt, is dat de witte Vlaamse samenleving zelf en haar leiders in het bijzonder ook een verplettende verantwoordelijkheid dragen voor de alledaagse racistische en discriminerende context die zij gecreëerd hebben en mede in stand houden.

En dan gaat het niet alleen over het beschouwen van Zwarte Piet als een onschuldige niet-racistische ‘traditie’. Dan gaat het ook over het ontkennen van ons verschrikkelijke (neo)koloniaal verleden, het niet omschrijven van gekleurde medemensen als ‘onze’ mensen, zelfs als ze hier geboren zijn, de schrijnende discriminatie op de woning- en arbeidsmarkt, de raciale profiling door de politiediensten, de vele drempels die opgeworpen worden en de lat die veel hoger gelegd wordt voor gekleurde burgers, et cetera.

Vlaanderen een warmere plek

Dit zijn voorbeelden van wat, met Hannah Arendt in gedachte, als banaal alledaags racisme omschreven kan worden, het soort racisme dat ontkend wordt als zijnde racistisch, in de trant van ‘ik ben echt geen racist hoor, maar...’ In dit verband spreekt de Australische academicus en anti-discriminatiecommissaris Tim Soutphommasane ook van een racisme met het gezicht van respectabiliteit. Dergelijk racisme is systemisch en endemisch, en moet dus eerst wel worden ingezien als dusdanig vooraleer er iets aan gedaan kan worden, vooraleer Vlaanderen een warmere plek kan worden voor zijn gekleurde en niet-racistische medeburgers.

Helaas, zoals ook Sabrine IngabireDalilla Hermans en vele anderen van een niet-witte afkomst meer en meer stellen, ontbreekt dat besef volledig in Vlaanderen. In plaats van een erkenning hiervan is het uiteraard veel eenvoudiger om dergelijke kritiek weg te zetten als links politiek correct denken, en vervolgens door te gaan met een politiek van exclusie, angstzaaierij en het bevorderen van het uitsluitend denken en handelen, ten koste van een inclusieve en verbindende samenleving.

Naast de erkenning van het banaal racisme is het uiteraard ook nodig om daar daadwerkelijk iets aan te doen. In het VK worden de complexiteit en rijkdom van identiteiten en etniciteiten gevierd en wordt er gesproken van de Brits-Aziatische of de Brits-Afro-Caraïbische gemeenschap. Zoiets moet ook mogelijk zijn in België en Vlaanderen. Oh, en nu 6 december weer in aantocht is: we kunnen Sinterklaas toch ook vieren zonder Zwarte Pieten, niet?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234