Zondag 25/08/2019
Paul De Grauwe. Beeld rv

Column Paul De Grauwe

Tijd dat we Moneyland controleren, want dat maakt het mogelijk corruptie te verhogen en te verspreiden

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt wekelijks.

De zomervakantie is de tijd van de lectuur. Tenminste voor een boekenwurm als ik. Op het strand ga ik niet liggen, en als ik het zou doen zou het met een boek zijn. Gisteren heb ik Moneyland van Oliver Bullough uitgelezen. De ondertitel is veelzeggend: ‘Why Thieves and Crooks Now Rule the World and How to Take it Back’. Sterke taal. Waarschijnlijk overdreven. Maar er is toch reden om bezorgd te zijn.

Waarover gaat het? Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw zijn de kapitaalbewegingen tussen landen geliberaliseerd. Geld kan nu min of meer vrij bewegen van het ene land naar het andere. Vroeger was dit niet het geval. Je kon niet zomaar geld transfereren van een bank in één land naar een bank in een ander land. De meeste landen gebruikten verschillende vormen van wisselcontroles om dergelijke geldbewegingen zo niet onmogelijk te maken dan toch erg te bemoeilijken. Onder invloed van het idee dat vrije markten beter in staat waren te beoordelen waar het geld naartoe kon vloeien dan overheden en bureaucraten werd dit systeem van wisselcontroles afgeschaft.

Die vrijheid van kapitaalbewegingen werd een element van de globalisering van de wereldeconomie, waarin goederen, diensten en kapitalen vrij kunnen bewegen tussen de meeste landen. Daar is op zich niets mis mee. Maar wat nu blijkt is dat er misschien toch limieten op die vrijheid gelegd zullen moeten worden. Waarom?

Een belangrijk deel van de kapitaalbewegingen is het resultaat van legitieme economische overwegingen. Kapitaal vloeit naar die plaatsen waar het rendement het hoogste is. En dat is meestal in landen met een relatief laag ontwikkelingsniveau. Kapitaalstromen van de ontwikkelde landen naar de minder ontwikkelde dragen dan bij tot snellere economische vooruitgang in die laatste landen.

Corruptie

So far so good. Het probleem is echter dat kapitaalstromen ook massaal in de andere richting gaan: van de minder ontwikkelde landen naar de rijke landen. En dat heeft alles te maken met corruptie. In Oost-Europese landen zoals Rusland en Oekraïne, in een aantal Afrikaanse, Aziatische landen en het Midden-Oosten heeft corruptie epidemische vormen aangenomen. De politieke en economische elites plunderen er hun eigen landen. Het hoofdprobleem bij zo een massale plundering is dat het geld dat is gestolen moet verstopt worden. Wanneer de rijkdom opgestapeld door de lokale leiders-plunderaars al te zichtbaar wordt leidt dit tot maatschappelijke weerstand en revoluties.

Hoe lossen die plunderaars dat probleem op? Door het geld te versassen naar wat Oliver Bullough ‘Moneyland’ noemt. Dat is het geheel van het westers financieel systeem dat buiten de controle van de autoriteiten valt. Het zijn banken en andere financiële instellingen in het Westen, die gebruikmakend van de talrijke speciale achterpoortjes in de nationale wetgevingen dat gestolen geld opnemen.

Een leger aan bankiers en juristen, die er een graantje van meepikken, ontdoen dat geld van alle sporen van bedrog en corruptie, zodanig dat het witgewassen kan worden. Het geld komt zo terecht in luxueuze huizen en appartementen in Londen en New York en in een hele resem van andere extravagante producten en diensten. Of het blijft gewoon op de rekeningen staan voor de dag dat de leiders-plunderaars van hun troon worden gestoten. Ze hebben dan een appeltje voor de dorst.

Dubbel probleem 

Het probleem van die massale kapitaalbewegingen is dubbel. Ten eerste heeft het bestaan van ‘Moneyland’ het mogelijk gemaakt om de omvang van de corruptie in vele landen dramatisch te verhogen. Vermits de gestolen buit in het Westen zo vakkundig verstopt kan worden, is er ook geen limiet meer aan het stelen en de plundering. Moneyland heeft de plundering op een hoger niveau getild.

Dat heeft ook tot gevolg dat de rijke landen zich schuldig maken aan medeplichtigheid aan de massale corruptie die in Oost-Europa, in Aziatische en Afrikaanse landen en in het Midden-Oosten bestaat. Erger nog, dat ze deze corruptie aanwakkeren.

Dat leidt tot een tweede probleem. Al dat gestolen geld dat aanwezig is in het westerse financiële systeem wordt gebruikt om in het Westen de kanker van corruptie te verspreiden. Immers, het geld wordt door de plunderaars gebruikt om hier mensen om te kopen en zo hun belangen te behartigen. Het wordt ook aangewend om valse informatie te verspreiden en verwarring te zaaien bij de publieke opinie in de hoop dat voor hen gunstige politieke regimes ontstaan.

Het wordt tijd dat we Moneyland controleren. Het kan door internationale samenwerking. Het wordt bemoeilijkt door nationalisme.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden