Woensdag 20/11/2019

Opinie

Thomas Piketty over Panama Papers: een pittige les in Europese hypocrisie

Voormalig Frans minister van Begroting Jérôme Cahuzac zei in 2013 dat hij geen Zwitserse rekeningen had. Journalisten bewezen het tegendeel. Hij kwam opnieuw in opspraak in de Panama Papers. Beeld reuters

Thomas Piketty is een Franse econoom, verbonden aan de École d'économie de Paris. Hij is de auteur van de wereldwijde bestseller Kapitaal in de 21ste eeuw.

De kwestie van de belastingparadijzen en de financiële ondoorzichtigheid is al jaren actueel. Jammer genoeg bestaat er een enorme kloof tussen de triomfantelijke verklaringen van de regeringen en wat ze in werkelijkheid doen. In 2014 brachten de Lux Leaks aan het licht dat de multinationals dankzij hun Luxemburgse filialen vrijwel geen belasting betalen in Europa. In 2016 tonen de Panama Papers op welke schaal de financiële en politieke elites van Noord en Zuid fortuinen aan het oog onttrekken. Het is mooi dat de journalisten hun werk doen. Het probleem is dat de regeringen het niet doen. In feite is er sinds de crisis van 2008 vrijwel niets gebeurd. In sommige opzichten is het zelfs erger geworden.

Laten we de zaken op een rijtje zetten. De fiscale concurrentie rond de belasting op de winst van de grote ondernemingen heeft in Europa nieuwe hoogten bereikt. Het Verenigd Koninkrijk staat op het punt zijn tarief naar 17 procent te verlagen, een record voor een groot land, terwijl het de roofpraktijken van de Maagdeneilanden en andere belastingparadijzen die onder de Britse Kroon vallen tolereert. Als er niets gebeurt, eindigen we allemaal op de 12 procent van Ierland, of zelfs op 0 procent, of op subsidies voor investeringen - die zijn er nu al soms. Vergelijk dat met de Verenigde Staten, waar het tarief van de federale vennootschapsbelasting 35 procent bedraagt (plus 5 procent tot 10 procent belasting van de individuele staten).

Thomas Piketty. Beeld rv

Transparantie?

De politieke verbrokkeling van Europa en het ontbreken van een sterk overheidsgezag leveren ons over aan de genade van de privébelangen. Het goede nieuws is dat het ook anders kan. Als Frankrijk, Duitsland, Italië en Spanje - vier landen die samen goed zijn voor meer dan 75 procent van het bruto binnenlandse product en van de bevolking van de eurozone - een nieuw, op democratie en fiscale rechtvaardigheid gebaseerd, verdrag zouden voorstellen, met als sterke maatregel een gemeenschappelijke belasting op de grote ondernemingen, zouden de andere landen verplicht zijn om te volgen. Als ze dat niet zouden doen, zouden ze de transparantie afwijzen die de publieke opinie al jaren vraagt en zouden ze zich blootstellen aan sancties.

Er bestaat ook geen enkele transparantie over de in belastingparadijzen ondergebrachte privévermogens. Zowat overal ter wereld zijn de grootste fortuinen sinds 2008 veel sneller gegroeid dan de economie, voor een stuk omdat ze minder belastingen betalen dan de rest. In Frankrijk kon een minister van Begroting in 2013 rustig verklaren dat hij geen enkele Zwitserse bankrekening had, zonder bang te moeten zijn dat zijn ambtenaren hem zouden betrappen. Opnieuw waren er journalisten nodig om de waarheid aan het licht te brengen. (Jérôme Cahuzac was fraudebestrijder in de Franse regering, maar moest in 2013, nadat journalisten financiêle malversaties hadden bovengespit, aftreden, red.)

De automatische overdracht van informatie over financiële activa, die Zwitserland officieel aanvaard heeft en Panama nog altijd afwijst, zou het probleem in de toekomst moeten oplossen. Maar ze zal slechts in 2018 schuchter beginnen, er zullen grote uitzonderingen op de regel zijn - bijvoorbeeld voor effecten die in trusts en stichtingen worden gehouden - en er zijn geen sancties voor weerspannige landen voorzien.

Met andere woorden, men blijft in de illusie leven dat het probleem op vrijwillige basis kan worden opgelost, door de belastingparadijzen beleefd te vragen zich netjes te gedragen. Het proces moet dringend worden versneld en er zijn strenge commerciële en financiële straffen nodig voor landen die zich niet aan strenge regels houden. Alleen een herhaalde toepassing van dergelijke sancties, bij de minste overtreding (en overtredingen zullen er zijn, ook bij onze Zwitserse en Luxemburgse buren), kan het systeem geloofwaardigheid geven en een einde maken aan het klimaat van ondoorzichtigheid en algemene straffeloosheid dat al tientallen jaren heerst.

En de politiek?

Tegelijkertijd moet er een geconsolideerd kadaster van aandelen en financiële waardepapierenkomen. Zoals Gabriel Zucman (auteur van The Hidden Wealth of Nations. The Scourge of Tax Havens, red.)heeft aangetoond, volstaat het dat de centrale bewaarinstellingen onder overheidscontrole worden gebracht (Clearstream en Eurostream in Europa, Depository Trust Corporation in de VS). Om het systeem geloofwaardig te maken, zou men bovendien een gemeenschappelijk registratierecht op die effecten kunnen invoeren. De inkomsten zouden naar een doel kunnen gaan dat heel de wereld ten goede komt (zoals het klimaat).

Waarom hebben de regeringen sinds 2008 zo weinig gedaan om het gebrek aan transparantie van de financiële wereld aan te pakken? Het korte antwoord: ze hebben zichzelf de illusie aangepraat dat ze niets hoefden te doen. Hun centrale banken hebben genoeg geld gedrukt om de totale ineenstorting van het financieel systeem te voorkomen, zodat ze de fouten vermeden die de wereld na 1929 tot op de rand van de afgrond brachten. Een algemene depressie is dus voorkomen, maar de onmisbare structurele, reglementaire en fiscale hervormingen zijn achterwege gebleven.

Het kan een geruststelling lijken dat de balans van de grote centrale banken (die van 10 procent naar 25 procent van het bbp is gestegen) laag blijft, vergeleken met het totaal van de financiële activa die de publieke en private actoren in bezit hebben (ongeveer 1.000 procent en in het VK zelfs 2.000 procent van het bbp) en verhoogd kan worden als dat nodig is. Maar in werkelijkheid toont dat vooral de aanhoudende buitensporige groei van de private balansen en de buitengewone kwetsbaarheid van het complete systeem.

Laten we hopen dat de wereld de lessen zal trekken uit de Panama Papers en eindelijk de financiële ondoorzichtigheid zal aanpakken, zonder een nieuwe crisis af te wachten.

© Thomas Piketty, Le Monde

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234