Zondag 19/05/2019

Opinie

Thierry Baudet speelt het spel van alt-right. Ik zou het serieus nemen

Marijn Kruk. Beeld rv

Marijn Kruk (1971) is journalist voor o.a. De Groene Amsterdammer, De Correspondent en Trouw, en heeft als standplaats Parijs. Momenteel trekt hij door Europa voor een serie over de onderstroom van het nationaal populisme. 

Een mokerslag. Zo werd de spectaculaire winst geduid die Thierry Baudet met zijn Forum voor Democratie behaalde bij de provinciale verkiezingen in Nederland. De rechtse middenpartijen VVD en CDA likken hun wonden. En dan moeten de Europese verkiezingen nog komen. Het is niet het meest opmerkelijke. Overal in Europa zijn nationaalpopulisten in opmars, als ze al niet meeregeren, zoals in Oostenrijk of Italië. Bovendien kan Nederland inmiddels bogen op een traditie van politieke outsiders: Pim Fortuyn, Rita Verdonk, Geert Wilders.

Maar waar Wilders is blijven steken in de groef van botte anti-islamretoriek, heeft Baudet zich met serieus ideologisch wapentuig getooid. Hij heeft het over de ‘homeopathische verdunning’ en gaat tekeer tegen ‘geesteszieke elites’. Te midden van de populistische golf mag dat bijzonder heten, want als populisme zich ergens door kenmerkt is het ontbreken van ideologie. Niets daarvan bij Baudet.

Boreaal

Opzichtig zoekt Baudet aansluiting bij het romantisch nationalisme, een denktraditie waarvan lang werd aangenomen dat die in 1945, met het nazisme, in de afgrond was verdwenen. Naar hartenlust citeert hij Maurice Barrès, twittert bewonderend over Pierre Drieu de la Rochelle en stelt “naar het front geroepen te zijn”. Hij flirt met noties als ‘omvolking’ en vooral: ‘boreaal Europa’.

In de oprichtingsspeech van Forum voor Democratie sprak Baudet twee jaar geleden over de noodzaak ‘ons boreaal Europa’ te verdedigen. En in zijn overwinningstoespraak afgelopen woensdag sprak hij opnieuw over ‘de boreale wereld’. Op het oog lijkt dit een onschuldige term. Het betekent ‘noordelijk’ – naar Boreas, de Griekse god van de noordenwind. Geografen en botanici spreken over boreale bossen. Maar in een politieke context verwijst ‘boreaal’ óók naar een stichtingsmythe van Europees ultrarechts: de ‘arische’ en ‘polaire’ wortels van het Indo-Europese volk, de veronderstelde voorouders van de witte Europeanen.

Het staat voor wit en christelijk en was een omfloerste manier om aan te haken bij de oudere wortels van het witte etnonationalisme. Vooral Franse neofascisten als Dominique Venner, Guillaume Faye en Alain Benoist bedienden zich van de term, denkers die een belangrijke stempel zouden drukken op de hedendaagse alt-rightbeweging in de VS.

Jean-Marie Le Pen, de oprichter van het Front National, heeft het te pas en te onpas over ‘een boreale as’, die loopt van ‘Gibraltar tot Vladivostok’. Ook spreekt hij over een ‘boreale ruimte’, waarin het Rusland van Vladimir Poetin volgens hem een belangrijke rol te spelen heeft als bondgenoot. Dit is nadrukkelijk een christelijke ruimte, afgeschermd van het zuiden, van Afrikanen en moslims, die ons zullen ‘overspoelen’.

Ook de Russische ideoloog en voormalig Poetin-fluisteraar Alexandr Doegin bezigt de term, evenals het Nederlandse Erkenbrand. Een jaar geleden publiceerde dit etnonationalistische ‘studiegenootschap’ een artikelenreeks waarin gepleit werd voor een ‘boreale alliantie’. Deze zou vooruitwijzen naar de “hervonden hoge historische roeping van de Europese volkeren als een collectieve Katechon van de Wereld: beschermheren, rechtgevers, opvoeders en weldoeners van de zuidelijke en oosterse volkeren”. Een nieuwe kolonisatie van minderwaardige volkeren kortom.

Dit is geen taal die je zult aantreffen bij Marine Le Pen of Matteo Salvini. Uiteraard is Baudet van de rechts-extremistische toe-eigening van het begrip ‘boreaal’ op de hoogte, al was het maar omdat De Correspondent hem daar begin 2018 op wees. Toch speelt hij, gevraagd naar zijn gebruik van de term ‘boreaal’, nog altijd de vermoorde onschuld. “Ik bedoel ermee wat ik ermee bedoel”, stelde hij zaterdag voor een haag van televisiecamera’s. Gevraagd naar zijn gebruik van de term ‘homeopathische verdunning’ (tot er geen Nederlander over zal zijn) antwoordde hij eerder dat dat “niet zo handig was”.

Dit spel met betekenissen maakt Baudet ogenschijnlijk tot typische representant van alt-right, die zo idolaat van hem is en waar bittere ernst en ironie elkaar razendsnel afwisselen. Daar kan een kikker (Pepe the frog) tegelijk onschuldig kinderspeelgoed en neo-nazimascotte zijn.

Dankzij zijn apocalyptische visie op de westerse cultuur is Baudet met Spengler vergeleken. Maar anders dan de bekende Duitse cultuurpessimist gelooft Baudet dat het tij gekeerd kan worden. Maar dan zullen toch eerst de krachten die ‘ons’ ondermijnen onschadelijk gemaakt moeten worden. In zijn overwinningsspeech van woensdag specificeerde hij die: academici, journalisten, kunstenaars, architecten en bestuurders.

Spel? Provocatie? Ik zou het serieus nemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.