Maandag 21/10/2019

Opinie

Terwijl de titanen zich opmaken voor de ultieme machtstrijd, kibbelen wij in Europa verder

Jonathan Holslag. Beeld Franky Verdickt

Jonathan Holslag doceert internationale politiek aan de Vrije Universiteit Brussel en schreef De kracht van het paradijs.

De hedendaagse versie van een keizerlijke parade, dat is de meest accurate beschrijving van het bezoek van Amerikaans president Trump aan Brussel. Met duizend man personeel, zestig voertuigen en dertig vliegtuigen arriveerde het staatshoofd in Brussel. Omdat de president wat ongeduldig van aard is, werd de spreektijd voor andere staatshoofden op de NAVO-top beperkt en werkten diplomaten zich uit de naad om de Europese lidstaten te doen plooien naar Trumps eisen. 

Twee weken eerder lieten de Chinezen zich op een soortgelijke manier gelden, met een megalomane topontmoeting in Peking, waar Europese politici elkaar verdrongen voor Chinese investeringen en een fotomoment met president Xi Jinping.

Arm Europa. Terwijl hier stemmen opgaan om nationale grenzen te herstellen en de Europese samenwerking terug te schroeven, verandert de wereld rondom ons snel. Voor de nieuwe keizers zijn onze buitenlandministeries vooral concurrerende protocoldiensten die instaan voor vlekkeloze bezoeken en gemoedelijke conversaties. Eerste minister aan de luchthaven? Wie biedt er meer?

Imperiale ambities

Het gefragmenteerde Europa is vast komen te zitten tussen twee grootmachten met imperiale ambities. In een imperium of rijk is de macht van één land zo overweldigend dat het de soevereine beslissingen van andere landen kan beïnvloeden. Zich als een imperiale macht gedragen – daar weten een aantal Europese landen alles van – is prettig; naar de pijpen van een imperiale macht dansen is dat veel minder. Nadat de Europese rijken elkaar afmaakten tijdens de wereldoorlogen en de Sovjet-Unie ineenstortte, profileerden de Verenigde Staten zich als het imperium van de vrijheid. Op tijd en stond heeft het zich als een pletwals gedragen en Europese landen gedwongen om beslissingen te nemen in functie van de Amerikaanse belangen. 

Rijken hebben altijd bestaan. Wat de VS typeerden, is niet zozeer de historische ideologische verwantschap met West-Europa, maar zijn geopolitieke positie. Net zoals Groot-Brittannië is het een maritieme macht, waardoor zijn groeiende macht minder bedreigend overkwam voor continentale mogendheden. In de geopolitiek remt afstand de rivaliteit; nabijheid bespoedigt de rivaliteit. De essentie van de buitenlandpolitiek van een maritieme macht is niet zozeer te veroveren, maar de oceanen te controleren, de maritieme buitenrand te domineren en de continentale grootmachten verdeeld te houden.

Voor China liggen de kaarten anders. China is een continentale mogendheid, waardoor veel meer landen bezorgd zijn om de machtsopbouw van dat land. De eerste prioriteit voor China is een eigen invloedssfeer langsheen de continentale grenzen waarbinnen het landen middels handel, spoorwegen en investeringen aan zich bindt, ze economisch domineert en zo politiek weerwerk neutraliseert. In Azië is dat goed gelukt en ook in Europa zijn de Chinezen lidstaten naar zich toe aan het trekken. Het Verenigd Koninkrijk heeft al de houding van een schuldslaaf aangenomen, en de EU-lidstaten buitelen over elkaar heen om deel uit te maken van de Zijderoute, hoewel ze er nauwelijks wat aan verdienen.

Kanonneerboten

Imperia blijven bestaan en hun instrumenten worden gesofisticeerder. Ze laten hun invloed niet alleen via kanonneerboten gelden, maar ook door de dominantie van nieuwe sferen, zoals het internet, de ruimte, massamedia, onzichtbare kapitaalmarkten, enzovoort. Dat maakt van China en de VS geen slechte landen. In de internationale politiek geldt gewoon nog altijd de regel van de Griekse historicus Thucydides: "Sterke landen handelen naar believen, zwakke landen rest hun plicht na te komen." 

Landen zijn voorgeprogrammeerd om te domineren en macht schept arrogantie, ongeacht de cultuur, de religie of de beschaving waartoe ze behoren. De rechtvaardiging van de macht durft al eens te verschillen. Voor de VS is dat het bevorderen van de vrijheid, voor China het bewerkstelligen van een rechtvaardige wereldorde. Terwijl de titanen zich opmaken voor de grote strijd om de ultieme macht, kibbelen wij in Europa verder en riskeren we nog vaak onze belangen en waardigheid opzij te moeten zetten om de twee titanen ter wille te zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234