Maandag 16/12/2019

Opinie

Terreur is nu normaal in West-Europa

Beeld Stefaan Temmerman

Cas Mudde is politicoloog aan de School for Public and International Affairs van de University of Georgia (VS). Deze bijdrage verscheen al op Huffington Post

De hulpdiensten zijn nog aan het werk in het puin van de luchthaven van Zaventem en het Brusselse metrostation Maalbeek. De volle omvang van de verwoesting zal pas over dagen of zelfs weken duidelijk worden. Op dit ogenblik zijn er al 34 doden en 187 gewonden geteld. Een verband met de recente aanhouding van Salah Abdeslam, het brein achter de aanslagen van vorig jaar in Parijs, is meer dan waarschijnlijk.

Maandag had de Belgische minister van Binnenlandse Zaken, Jan Jambon, nog profetisch verklaard: 'We weten dat het opdoeken van een cel (...) andere kan activeren.' Het lijkt in beide gevallen om zelfmoordacties tegen gemakkelijke doelwitten te gaan. Dit waren dus waarschijnlijk geen zorgvuldig geplande acties, zoals in Parijs, maar brutale wanhoopsdaden van terroristen die verwachtten dat ze na de arrestatie van Abdeslam snel zouden worden opgepakt.

De aanslagen in Brussel en Parijs kunnen ons veel leren. Ten eerste dat terrorisme nu normaal is in West-Europa, voorlopig toch. De burgers en de politie moeten dat niet alleen aanvaarden maar ook onder ogen zien. Dit is natuurlijk niet nieuw, denk maar aan het extreemlinkse terrorisme van de jaren 1970 of de langdurige campagnes van het ETA in Spanje en het IRA in het Verenigd Koninkrijk. Het grootste verschil is dat het terrorisme nu meer landen en meer mensen treft.

Ten tweede tonen de aanslagen dat zelfs de strengste veiligheidsmaatregelen een (democratische) maatschappij niet volledig veilig kunnen maken. Zowel Brussel als Parijs verkeerden in de hoogste alarmfase, wisten dat ze een uitgelezen doelwit voor jihadistische terroristen zouden zijn, maar werden toch getroffen.

Ten derde hebben sommige aanslagen veel mensenlevens geëist en grote materiële schade aangericht, maar lijken ze dikwijls matig georganiseerd - vandaar dat ze bijna altijd gemakkelijke doelwitten kiezen. Dat maakt de terroristen vaak minder dodelijk maar ook moeilijker op te sporen.

Ten vierde hebben de meeste jihadistische terroristen een vrij duidelijk sociaaldemografisch profiel, dat slechts een fractie van de Europese moslimbevolking kenmerkt. Het zijn 'immigranten' van de tweede generatie of 'inheemse' bekeerlingen, die soms onlangs in het Midden-Oosten hebben gevochten (of dat hebben geprobeerd). Dikwijls hebben ze een criminele achtergrond, die geen verband houdt met het terroristische pad dat ze zijn ingeslagen of er zelfs mee botst. Vaak zijn ze in de gevangenis geradicaliseerd en daar of na hun vrijlating gerekruteerd. Maar niet alle terroristen zijn de 'verliezers van de integratie'. Soms komen ze uit de middenklasse en zijn ze relatief hoog opgeleid.

Ten vijfde heeft het jihadistische terrorisme zowel binnenlandse als buitenlandse wortels. Het wordt meestal gestuurd en geïnspireerd door buitenlandse terroristische groeperingen, zoals ISIS in het Midden-Oosten, maar vrijwel uitsluitend uitgevoerd door binnenlandse terroristen met vooral lokale grieven. Olivier Roy heeft gelijk wanneer hij zegt dat het 'jihadiprobleem' minder te maken heeft met godsdienst en politiek dan met een 'generatierevolte'. De binnenlandse jihadistische terroristen zitten klem tussen de (niet-islamitische) 'inheemse' bevolking en het islamitische establishment van voornamelijk immigranten van de eerste generatie. Ironisch genoeg behandelen beide partijen hen als 'gasten' in het land waar ze geboren zijn.

Cas Mudde Beeld RV

Dat wil natuurlijk niet zeggen dat Europa verantwoordelijk zou zijn voor zijn terrorismeprobleem. Het heeft de omstandigheden geschapen voor het wrok dat de terroristen motiveert, maar heel veel mensen verkeren in dezelfde omstandigheden en worden geen terrorist. Maar het impliceert wel dat de vernietiging van buitenlandse terroristische dreigingen zoals ISIS Europa niet veilig zal maken.

Politici uit heel het politieke spectrum zullen krachtige, snelle maatregelen eisen en zeggen dat de veiligheidsdiensten meer bevoegdheden moeten krijgen om deze 'nieuwe dreiging' te bestrijden. Ze zullen ons veiligheid beloven, ook al weten ze dat ze die niet kunnen garanderen. Daarom is het zo belangrijk dat net nu de schok en het trauma het grootst zijn, democratische burgers en politici alert en waakzaam blijven en de utopieën van opportunistische politici afwijzen.

Repressie en discriminatie kunnen de vrije democratie in Europa niet redden! Een noodtoestand ondermijnt de rechtstaat en de rechten van alle burgers, niet alleen die van de 'schuldigen' of de 'anderen'. Immigranten en vluchtelingen uit Europa weren, helpt evenmin, want bijna alle terroristen zijn in Europa geboren en getogen. Het zou alleen maar hun wrok versterken, terwijl een bange 'inheemse' bevolking hen nog meer zou discrimineren.

Pas als we erkennen dat onze multi-etnische samenlevingen niet alleen verdeeldheid tussen maar ook binnen elke etnische groep kennen, kunnen we met de nieuwe normaliteit van het terrorisme leren leven, in de hoop dat we het ooit zullen overwinnen. We moeten niet naar buiten maar naar binnen kijken, 'hun' en 'onze' problemen zien en beseffen dat de vrije democratie alleen kan bloeien wanneer mensen het politieke systeem en elkaar vertrouwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234