Woensdag 23/10/2019

Opinie

Ter verdeding van Soufiane. Omdat het moet

Laurens de Vos Beeld RV

Laurens De Vos is professor theaterwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam.

Zelf vind ik de tekst van het raplied ‘Amigo’ van Soufiane Eddyani platvloers en behoorlijk klungelig in elkaar gestoken. Maar doet dat ertoe? Ik dacht het niet. N-VA-Kamerlid Zuhal Demir bond de kat de bel aan en hekelde de vergoelijking van pooierschap van tienermeisjes door Eddyani. Zoals gezegd, bijzonder hoogstaand komt onze Antwerpse rapper niet uit de hoek. En hoewel ons buikgevoel Demir gelijk geeft – blijf van onze dochters af! – speelt hier toch een hoger principe dat door dit soort kritiek in het gedrang komt, jawel, dat van de vrije meningsuiting.

Lees ook het opiniestuk van Yasmien Naciri: Expose-cultuur is een geschenk voor pooiers

Politieke inmenging

Aanvaarden we het als samenleving zomaar dat vanuit de politiek boodschappen worden uitgestuurd over wat kan en niet kan? Openen we geen enorme doos van Pandora als politici gaan bepalen waar de grenzen voor een kunstenaar mogen liggen? Is dat dan kunst, hoor ik u vragen? Op de vraag der vragen – wat is kunst? – is geen sluitend antwoord. Mij zal Soufiane Eddyani niet meteen tot zijn fanbase moeten rekenen, maar het is niet aan mij om edicten uit te vaardigen over het al dan niet artistieke gehalte van zijn nummers. En al zeker niet aan de politiek. 

Die dient zich zo ver mogelijk te houden van uitspraken over de criteria waaraan goede kunst moet voldoen. Tot op bepaalde hoogte is haar inmenging nu al onvermijdelijk, bijvoorbeeld in de toekenning van subsidies. En ook daar probeert men de schotten tussen politiek en kunstwereld zo stevig mogelijk te maken door de uitreiking van subsidies uit handen te geven aan commissies. Terecht wordt een minister met argusogen in de gaten gehouden als hij van de adviezen van een commissie afwijkt.

In onze westerse democratie behoort het niet tot de geplogenheden dat de politiek zich actief gaat mengen in het debat over de grenzen van kunst, want dat is wat hier op het spel staat: tot hoever laten we toe dat de politiek artistieke vrijheid en vrije meningsuiting gaat muilkorven? Laat ons wel wezen; als we alle liedjesteksten in de ban gaan doen omwille van aanstootgevend taalgebruik – seksisme, racisme, of wat ook – dan kunnen we gelijk het genre van de rap in zijn geheel bij het groot vuil zetten. En gooien we er en passant ook Herman Brusselmans maar bij, voor die nog eens een vrouw hardhandig achterwaarts in de poes gaat naaien.

Het lijstje van regimes die meenden zich te moeten moeien met wat goede kunst is, is ellenlang, en in de loop van de geschiedenis jammer genoeg meer regel dan uitzondering. Het behoort tot de verworvenheden van de Verlichting dat men bij ons wel kan zeggen en schrijven wat men wil, ook al stuit dit velen tegen de borst en kan het beledigend zijn. Of willen we pleiten voor regimes zoals dat van Erdogan en Poetin? Dichter bij huis, en wel in Gent, leeft Valtònic nog steeds in ballingschap. Hij is een Catalaanse rapper die wegens majesteitsschennis en verheerlijking van terrorisme in zijn liedjes in Spanje tot een gevangenisstraf van 3,5 jaar is veroordeeld. Er is een Europees aanhoudingsbevel tegen hem uitgevaardigd.

In 2006 stonden we met zijn allen op toen de Deense cartoonist Kurt Westergaard omwille van zijn Mohammed-cartoon met de dood bedreigd werd door moslimfundamentalisten. Dertien jaar later krijgt de bejaarde man overigens nog steeds 24 op 24 uur bewaking. Na de bloedige aanslag op de redactie van Charlie Hebdo in Parijs zwoeren we opnieuw dat we niet zouden zwichten voor terreur en geen millimeter zouden afwijken van onze waarden. Vandaag moeten we met lede ogen aanzien hoe we onszelf almaar meer censureren. 

Overgevoeligheid en zelfcensuur

We zijn verzand in een cultuur waarin iedereen onmiddellijk beledigd is. Meer zelfs, het lijkt erop dat identiteit steeds vaker ontleend wordt aan de mate waarin je het voorwerp bent van belediging. Word je in onze samenleving niet beledigd, heb je een probleem, want besta je de facto niet. In deze cultuur der verongelijkten leidt die overgevoeligheid tot zelfcensuur. En dus moet Apu weg uit The Simpsons. Krijgt Lucas Dhondt kritiek omdat de transgender in zijn film Girl in het echte leven geen transgender is (hallo, iemand ooit gehoord van acteren en rollen?), en dus worden, ontdaan van elk historisch besef, Nederlandse vertalingen van romans van midden de 20ste eeuw aangepast aan onze politiek hypergevoelige moraal. En ga zo maar door. 

Achter die kruistocht tegen elke mogelijke belediging gaat een narcistisch superioriteitsgevoel schuil dat alles en iedereen over de kam van een door sommigen als nec plus ultra geproclameerde moraal wil scheren. Er zullen nog veel standbeelden sneuvelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234