Zaterdag 25/05/2019

schietpartij luik

Te veel mensen gaan verloren in de gevangenis

Lieven Nollet Beeld rv

Lieven Nollet is voorzitter van vzw de Huizen, Hans Claus is secretaris; Ronny De Meyer, Marjan Gryson en Helene De Vos zijn bestuursleden.

In Luik pleegde een gedetineerde een vreselijke aanslag. Na tien jaar in en uit de gevangenis zijn we er niet in geslaagd om hem ‘mee te krijgen’. Misschien verloren we hem al vroeg tijdens de detentie.

De manier waarop we de vrijheidsberovende straf organiseren, namelijk in gevangenissen, is niet meer van deze tijd. Ze is niet van die aard om vertrouwen te smeden tussen gedetineerde en overheid, als vertegenwoordiger van de samenleving. Dat vertrouwen is essentieel voor echt herstel en re-integratie.

Gedetineerden zijn burgers van deze tijd. Na hun straf moeten zij zelf hun weg zoeken in een complexe samenleving, zoals iedereen van ons. Dat is fundamenteel verschillend van de tijd waarin de gevangenis ontstond en burgers onderhorigen waren wier lot het was te gehoorzamen aan baas en pastoor.

Men kan niet verkondigen dat het ons om hun re-integratie te doen is en dan vasthouden aan een detentievorm die onderwerping incarneert. Wat toen – in de negentiende eeuw  nuttig was, is nu contraproductief. Dingen evolueren nu eenmaal. Waarom niet de detentie?

Of die straffen te kort of te lang duren, al dan niet geproportioneerd aan het misdrijf, is een discussie die dikwijls woedt na rampen zoals er deze week één in Luik plaatsvond. Maar die discussie is naast de kwestie. Het gaat om wat er met de gedetineerde gebeurt tijdens die straf.

Daarvoor moet de detentie dus grondig, dit wil zeggen in zijn essentiële, ruimtelijke aard, hervormd worden. We moeten de vorm durven verlaten die we overgeërfd hebben uit een tijd dat burgers in de pas dienden te lopen en voorbestemde paden dienden te volgen.

Criminologen pleiten al lang voor een gedifferentieerde en geïndividualiseerde aanpak, maar we zijn door twee eeuwen gevangenis zo gebiologeerd geraakt door dat instituut dat we vergeten de vraag te stellen of die vorm van detentie nog wel strookt met de verwachting. Quod non.

Het bewijs dat we dit aanvoelen, is dat we die gevangenis zo lang als mogelijk vermeden wordt, zoals nu gebeurt met straffen tot drie (!) jaar. Die gestraften krijgen haast automatisch een enkelbandje. Als je in de gevangenis terechtkomt, is het dus al aardig fout gelopen. Net dan is het van groot belang om werkelijk met die gedetineerden bezig te zijn.

Niet vervreemden

Dat kan beter in detentiehuizen; die zijn klein van schaal en passen zoveel mogelijk verschillende benaderingswijzen toe. Bovendien hebben die een beveiliging die aangepast is aan de noden en in elk geval de begeleiding niet in de weg staat, maar net ondersteunt. Als je werkelijk wil dat gedetineerden niet vervreemd van de samenleving uit de straftijd komen, ga dan voor detentiehuizen die verbonden zijn met de buurt waarin ze hun rol spelen.

Zo bereid je gedetineerden voor op de rol die zij na de straf willen opnemen in de samenleving. Als vader, vriend, werknemer, mens.

Dit pas op het einde van de straf doen in 'transitiehuizen' – die er overigens nog steeds niet zijn – is in wezen zelfs een zwaktebod. Want de veer breekt soms al definitief wanneer jonge delinquenten – soms slechts voor enkele maanden – afgewezen, opgesloten en ‘gedisciplineerd’ worden in een gevangenis. In wezen worden ze daar 'ge-incultureerd' in een criminele omgeving. Zeker voor hen, de min-25 jarigen, zijn dringend kleinschalige voorzieningen nodig – detentiehuizen – waarin deze jonge mensen soms op korte tijd opnieuw perspectief kunnen krijgen.

Belang van iedereen

Daar kunnen we hen bij naam – en meer nog dan bij naam: bij karakter en zelfs toekomstdroom – leren kennen, en moeten we ze niet opsplitsten in dossiers in functie van procedures of organisatie. Het zijn tenslotte onze gedetineerden en dus dienen we een context te creëren waar zij mee tellen en mee kunnen bouwen aan hun toekomst. Dat zij een toekomst hebben is voor iedereen van belang. Ook dat leerde ons het drama van Luik.

Anonieme detentie, waar het vertrouwen vaak zoekt raakt, kan tot een radicale breuk leiden. In een laatste poging om zin te geven aan zijn leven beeldt men zich dan in om in het licht van een wereldbrand soldaat te worden van de tegenpartij. Iedereen wil iemand zijn en betekenis geven aan zijn leven. Zeker in het geval van opsluiting is het van belang om op die nood een positief verhaal te bouwen. Detentiehuizen zijn daar meer geschikt voor dan gevangenissen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.