Woensdag 16/10/2019

Ggo's

Te strikte ggo-regulering beschermt vooral de monopolist

Andreas Tirez. Beeld Eric de Mildt

Andreas Tirez blogt op Economieblog.be.

Het Europees Hof van Justitie oordeelde afgelopen week dat een minder ingrijpende veredelingstechniek van gewassen toch onder de strenge richtlijn voor genetisch gewijzigde organismen (ggo’s) valt. Met deze uitspraak is het debat over de strenge regulering van ggo’s weer aangewakkerd.

Tegenstanders wijzen op de onbewezen veiligheid van ggo’s en willen uit voorzorg het gebruik ervan en het onderzoek ernaar sterk beperken. De voorstanders van spreken de onveiligheid van ggo’s tegen. Zo heeft de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunst (KVAB) dit jaar hierover een standpunt uitgebracht. Ze stelt dat de voorzichtigheid een paar decennia geleden wellicht aangewezen was, omdat er nog niet veel gekend was over de impact van ggo’s. Ondertussen is het echter voor de KVAB duidelijk dat “de ggo-technologie op het vlak van milieu en gezondheid geen unieke risico’s met zich meebrengt in vergelijking met de gangbare voedselproductie”. De KVAB pleit er dan ook onomwonden voor om de regelgeving grondig te herzien en te versoepelen. Het zou volgens hen een duurzame landbouw ten goede komen.

Toch zijn er een aantal andere grote problemen met ggo’s, waar de tegenstanders terecht op wijzen, maar die niet zozeer met de technologie op zich te maken hebben. Het gaat dan over het feit dat maar een beperkt aantal grote bedrijven, om Monsanto niet te noemen, de markt domineren en patenten bezitten die hen een tijdelijk monopolie geven op bepaalde veredelde gewassen. De markt van ggo’s is dus sterk geconcentreerd waardoor de machtsverhoudingen niet evenwichtig dreigen te zijn: de grote multinationals delen de lakens uit en de boer zou weinig of geen keuze hebben indien hij voor ggo’s kiest. Ggo’s toelaten zou dan de boeren afhankelijk maken van een paar grote bedrijven waardoor we mét ggo’s weleens slechter af zouden zijn dan zonder.

Consument wordt de dupe

Maar dat zijn problemen van marktwerking, en die hebben hun eigen oplossingen. De klassieke piste om marktconcentraties tegen te gaan is om de dominante bedrijven te dwingen zich op te splitsen of om bepaalde activiteiten af te stoten, met de bedoeling dat de concurrentie en keuzevrijheid te verhogen. Het zijn ingrijpende maatregelen die soms ingaan tegen de economische logica van schaalvergroting met als gevolg dat je de productiekosten dreigt te verhogen. Als dat niet gecompenseerd wordt door de druk van de toegenomen concurrentie dan kan de consument uiteindelijk de dupe worden door hogere prijzen te moeten betalen.

Maar ook de economische recepten voor een betere marktwerking zijn geëvolueerd. Meer en meer wordt niet zozeer naar de marktconcentratie gekeken, maar wel naar hoe makkelijk nieuwe bedrijven kunnen toetreden tot die markt. Jean Tirole, de Franse econoom die een paar jaar geleden de Nobelprijs won voor zijn werk over marktmacht en regulering, spreekt van de “contesteerbaarheid” van markten, namelijk hoe makkelijk de positie van de bestaande grote bedrijven kan aangevallen worden. Als een markt makkelijk contesteerbaar is, kan zelfs een dominante speler zich competitief gedragen en lage prijzen aanbieden, omdat hij vreest dat er anders nieuwkomers op zijn terrein komen en marktaandeel inpikken.

Opdat een markt contesteerbaar is, moeten de barrières om ze te betreden laag zijn. Die toetredingsbarrières kunnen zeer gevarieerd zijn, maar strikte regulering is er zeker één van. Soms is die regulering echt nodig en dan zijn hoge toetredingsbarrières onvermijdelijk. Maar als die regulering onnodig ver gaat, zoals bij ggo’s het geval is, dan is dat vooral een probleem voor kleine bedrijven, omdat zij de grote kosten die nodig zijn om aan de regulering te voldoen moeilijker kunnen dragen. Het zorgt er ook voor dat onderzoek door publieke instellingen en universiteiten, waar kleine bedrijfjes uit kunnen ontstaan, moeilijker wordt. De overheid houdt dan met haar onnodig strikte regulering zelf de dominante positie en het bijhorende gedrag van grote bedrijven mee in stand. Dat kan niet de bedoeling zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234