Woensdag 16/10/2019
Stijn Van De Voorde. Beeld Bob Van Mol

Column

Symbolische medailles voor ‘minder voor de hand liggende bevolkings­groepen’ zijn vernederend en betuttelend

Stijn Van de Voorde (1977) werkt bij Studio Brussel, presenteert het hoofdpodium van Rock Werchter en is De Morgen-columnist.

Alle vrouwen die het afgelopen jaar een artistieke prijs ontvingen, voelden zich een beetje ongemakkelijk. Ze hadden zeer waarschijnlijk recht op de trofee, maar hoe wisten ze dat helemaal zeker?

Organisaties die een cultuur­prijs aan een vrouw geven, verliezen hun ouderwetse stempel. De jury wordt geprezen voor haar moderne keuze. Excuses aanvaard voor alle jaren waarin ze de prestaties van vrouwen niet ernstig nam.

Amelie Albrecht won vorige week, als eerste vrouw ooit, Humo’s Comedy Cup. Een aanwezige journalist vond haar de minst grappige van alle finalisten en hij uitte zijn ongenoegen in een krant. Hij stelde luidop de vraag of positieve discriminatie de doorslag had gegeven.

Ik was er niet bij. Niet iedereen vindt dezelfde mopjes leuk. Misschien heeft hij gelijk, maar misschien ook niet. Dat maakt het lastig voor iedereen, zeker ook voor de winnares.

Door #MeToo-schandalen reikte de Zweedse 
Academie dit jaar geen Nobelprijs literatuur uit. In plaats daarvan bedachten Zweedse bibliothecarissen een alternatief.

Maryse Condé. Beeld BELGAIMAGE

De nadruk lag sterk op diversiteit, inclusie en democratie. Maryse Condé, een zwarte schrijfster van 81 uit Guadeloupe, kreeg uiteindelijk de prijs van The New Academy.

Zou deze specifieke troostprijs even ferm aanvoelen als the real thing?

We zijn het erover eens dat mannen en vrouwen op cultureel gebied met gelijke capaciteiten strijden. Psycholoog Carl Gustav Jung zei ooit: ‘Vrouwen zijn van nature meer ontvankelijk om creatief te zijn. Mannen zoeken inspiratie vaak buiten zichzelf, daarom hebben ze een muze nodig. Tenzij een man in zijn vrouwelijke kracht staat.’

Toch kregen vrouwen in de recente cultuur­geschiedenis veel minder (tot geen) kansen. Schrijfsters mochten lang niet eens onder een vrouwen­naam publiceren. Toen Michelangelo de indrukwekkende portretten van de Italiaanse schilder Sofonisba Anguissola ontdekte, sprak hij bewonderend: ‘Ze heeft het talent van een man.’ Dat was in die tijd een compliment.

De kunst­geschiedenis ontstond (als wetenschap) halverwege de 19de eeuw. In die tijd hadden vrouwen het –  omwille van hun ondergeschikte positie – te druk met trouwen, kinderen krijgen en een toegewijde echtgenote spelen.

Die achterstand werk je niet zomaar weg, al probeerden we dit jaar wederom iets te forceren. Katia Segers (sp.a) stelde in het Vlaams Parlement een open vraag aan Sven Gatz (Open Vld), Vlaams minister van Cultuur. Waarom was er zowel voor de Sabam Jazz Awards als voor de Belgian Art Prize het afgelopen jaar geen enkele vrouw genomineerd?

Ik ken te weinig van jazz om deze beslissing correct in te schatten. Misschien staken de mannelijke jazz­muzikanten er eerlijk met kop en schouders boven­uit.

De mannelijke finalisten van de Belgian Art Prize schaamden zich alvast voor hun geslacht en huids­kleur. Volgens een petitie was dit geen correcte representatie van de inclusieve, artistieke gemeenschap die haar sterkte vindt in diversiteit.

De jury verdedigde zich met het statement dat ze in de eerste plaats de beste kunstenaars zocht. Uiteraard hielden ze geen rekening met quota, m/v-verhoudingen en andere niet-artistieke aspecten.

We weten alleen niet of ze wel goed hebben gezocht. Als de mannelijke kunstenaars écht beter waren dan het sterkste werk van de beste vrouw, zie ik het probleem niet. Een wedstrijd mag eerlijk zijn.

De finalisten trokken zich terug uit de strijd omdat een ethische discussie de aandacht voor de artistieke inhoud over­schaduwde. Bummer.

Een wedstrijd in kunst slaat sowieso op niets. Over subjectieve, artistieke begrippen als ‘het mooiste’ of ‘de beste’ zal er altijd discussie bestaan.

Toch kan een cultuur­prijs het belang van een specifieke kunst­discipline op een interessante manier ondersteunen. Stel een uitgebalanceerde jury samen (m/v) met kennis van zaken en leg je dan neer bij haar eerlijke beslissing. Moge de sterkste winnen! Symbolische medailles voor artistiekelingen ‘die een minder voor de hand liggende bevolkings­groep vertegenwoordigen’ zijn vernederend en betuttelend.

Laten we dus eerst even focussen op gelijke kansen voor iedereen, de rest volgt later.

Rustig blijven is de boodschap. Hysterie kan soms deugd doen, maar op lange termijn lost het zelden iets op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234