Maandag 03/10/2022
Anton Jäger  Beeld dm
Anton JägerBeeld dm

ColumnAnton Jäger

Steeds meer politici zien de politiek als opstap naar het grootbedrijf

Anton Jäger is historicus van het politieke denken aan het Leuvense Hoger Instituut voor Wijsbegeerte. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

Anton Jäger

“Krachtig en langzaam boren in harde planken, met gedrevenheid en inschattingsvermogen.” Zo beschreef Duits socioloog Max Weber in 1920 de taak van de moderne politicus. De zin kwam uit een lezing voor een groep Münchense studenten. Buiten had Duitsland net de wereldoorlog verloren en krioelde het land van linkse profeten en rechtse oproerkraaiers. Weber trok harde conclusies: een politicus diende niet alleen onafhankelijk te zijn van partijdictaten of de zakenwereld, maar ook financieel zelfstandig.

Weber gaf ook uitdrukking aan zijn eigen angsten over de opkomst van een nieuw type politicus, dat vooral in de Duitse sociaaldemocratie prominent was geworden: de partijbureaucraat die zich vast liet betalen met arbeiderslonen, en uiteindelijk de revolutie zou organiseren. In de plaats zou een ander type politicus op de voorgrond treden, die het Duitse volk door een “nacht van vuur en ijs” (dixit Weber) kon leiden. Toen Weber een paar weken later een andere lezing gaf, beschoten soldaten en arbeiders elkaar nog steeds in de straten. Webers model van de ideale politicus was ook het kind van een specifiek tijdsgewricht – een tijd van revoluties, stakingen en massapolitiek, dat Webers personage deskundig diende te navigeren.

Beroepspoliticus

Een eeuw later komt Webers pleidooi voor de beroepspoliticus zowel eigentijds als oneigentijds over. Eigentijds in dat de kwaliteiten die hij voorschreef voor zijn politicus nimmer relevanter zijn geweest; oneigentijds, in dat er zo weinig hedendaagse modellen bestaan voor zijn portret. In een tijdperk waarin politieke partijen gestaag leden verliezen en de staat macht inlevert aan gevestigde economische belangen, daalt de kwaliteit van het politiek personeel ook zienderogen.

Het Vlaamse politiek bedrijf biedt hier al voorbeelden bij de vleet. Lorin Parys besefte eerder dit jaar dat hij dit jaar geen voorname plaats op de N-VA-lijst zou kunnen versieren. Hij solliciteerde dan voor een alternatief baantje. Dat bleek in de voetballiga te liggen, waar hij een onbekende passie voor de sportwereld ontdekte. Brussels minister Alain Maron (Ecolo) bracht een deel van de eerste covidgolf in een Frans vakantieverblijf door. Terwijl Weber politiek beschouwde als een roeping die einduur noch verlof kent, delegeerde Maron zowat elke verantwoordelijkheid tijdens het bestrijden van de pandemie. Volgens onderzoek van Leuvens filosoof Jens van ’t Klooster zou voorzitter van de Nationale Bank Pierre Wunsch zijn positie bij de bank gebruikt hebben om bepaalde bedrijven te beschermen van strengere klimaatmaatregelen. De klimaatcrisis was voor Wunsch geen reden tot gulle staatsuitgaven of losser monetair beleid. Als ambtenaar betoont Wunsch een schijn van onafhankelijkheid: hij trekt enkel technische conclusies. Brits politicus Nick Clegg kreeg na zijn ministeriële termijn een job bij Facebook aangeboden.

Wunsch, Maron, Clegg en Parys zijn maar enkele voorbeelden van een algemene internationale trend. De Kroatische econoom Branko Milanovic spreekt zelf over een ‘vermarkting’ van de staat in de laatste dertig jaar: in de plaats dat de politiek een arena wordt om belangen te vertolken, zien steeds meer politici het politiek als opstap naar het grootbedrijf. Personeelskwesties spelen daarbij ook een gevoelige rol. Figuren die in de private sector niet direct naar boven kunnen klauteren, maken een omweg via de publieke sector. Daarna mobiliseren ze gestaag hun netwerk. Het resultaat is een bijzondere publiek-private wisselwerking.

Begin twintigste eeuw hoopte Weber nog dat de moderne politicus zich kon afschermen van de corruptie en demagogie die hij als intrinsiek zag aan de moderne politiek. Een eeuw later tonen Parys, Maron, Wunsch en Clegg ons een geheel ander type dat voorbij de klassieke draaideur van politiek en bedrijfsleven stapt: figuren die in weinig geloven behalve zichzelf, politiek vooral als opstapje naar het bedrijfsleven zien, en weinig bezwaren hebben tegenover private carrières na publieke dienst. Het resultaat is bovenal beroepspolitici zonder politiek of beroep – iets dat niet alleen de Weberiaan zal verontrusten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234