Maandag 24/06/2019

Opinie

Staat Algerije aan de vooravond van een nieuwe Arabische Lente?

Vreugde in hoofdstad Algiers na de val van Bouteflika. 'Het maakt alle andere regimes in de regio nerveus', waarschuwt Debeuf. Beeld Photo News

Koert Debeuf is onderzoeker aan de VUB en de universiteit van Oxford en auteur van Tribalization. Why War is Coming (ASP, 2018).

Wie tot twee maanden geleden voorspelde dat het einde van het regime van Abdelaziz Bouteflika in Algerije wel eens mogelijk was, werd niet ernstig genomen. Sinds de Algerijnse onafhankelijkheid in 1962 is het onduidelijk wie de touwtjes echt in handen heeft. En wanneer zelfs Algerijnse politieke analisten op internationale conferenties moeten toegeven dat zij ook niet weten wie nu de macht heeft in het land, dan is het niet verwonderlijk dat Algerije onbemind en onbekend is.

Het enige wat Algerije-experts steeds bleven herhalen, was dat het land immuun was voor de Arabische Lente omdat de gruwelen van de burgeroorlog van het 'zwarte decennium' van 1992 tot 2002 nog vers in het geheugen lagen. Algerije is bovendien in oppervlakte het grootste land van Afrika en de derde grootste gasimporteur van Europa.

Het feit dat Bouteflika, die president van Algerije was sinds 1999, nu toch onder druk van straatprotesten tot ontslag werd gedwongen, is dus des te opmerkelijk. Het maakt zonder twijfel alle andere regimes in de regio extra zenuwachtig.

Niemand is vergeten hoe het ontslag van de Tunesische president Zine el Abidine ben Ali op 14 januari 2011 na aanhoudende protesten heeft geleid tot een heuse Arabische Lente in de hele regio. Na Tunesië volgde Egypte. Daarna breidde de protestgolf zich uit naar Jemen, Bahrein, Libië, Marokko, Jordanië en Syrië. De protesten leidden tot de neergang van Hosni Moebarak in Egypte, Muammar Kadhafi in Libië, een Saudische bezetting in Bahrein, beloftes tot hervormingen in Marokko en Jordanië, maar ook tot bloedige oorlogen in Syrië, Jemen en uiteindelijk Libië. De chaos in Syrië was bovendien de vruchtbare grond voor het ontstaan van het zogenaamde kalifaat van IS.

Midden-Oostenwatcher Koert Debeuf. Beeld Debby Termonia

Ballon doorgeprikt

In alle chaos van de voorbije acht jaar werd Algerije gezien als een model van stabiliteit. Het land gold als voorbeeld van hoe je met een oppermachtig leger en een geconcentreerde macht uiteindelijk stabiliteit kon garanderen. Dit gedachteballonnetje is deze week dus doorgeprikt. Bovendien roept deze nieuwe situatie drie vragen op.

De eerste vraag is hoe het nu verder zal lopen in Algerije zelf? Hoewel dit steeds koffiedik kijken is, zien we dat de protesten na het ontslag van Bouteflika niet ophouden. Men lijkt in Algerije lessen te hebben getrokken uit het Egyptische scenario, waar het Tahrirplein leegliep na het feest voor het ontslag van Mubarak op 11 februari 2011. Hierna nam het leger de leiding van het land over en zorgde uiteindelijk voor een nieuwe militaire dictatuur. Desondanks bestaat het gevaar voor een Egyptisch scenario nog steeds. Om dit te vermijden, zullen de oppositie en de straat ervoor moeten zorgen dat ze wel precies weten wat ze willen, dat ze georganiseerd zijn en hierdoor genoeg hefbomen hebben om met het leger te onderhandelen.

De tweede vraag is hoe groot het effect van de Algerijnse revolutie zal zijn op de rest van de Arabische wereld. Indien Algerije in chaos verzinkt, zal dit erg waarschijnlijk ook de buurlanden Tunesië ernstig en Libië verder destabiliseren. De overwinning van de Algerijnse protesten zal ook de Sudanezen aansporen om met hun protesten door te gaan. De kans is groot dat dit zal leiden tot een nieuw burgeroorlog in Sudan. Of het ontslag van Bouteflika ook invloed zal hebben op Marokko of Egypte leidt geen twijfel. De enige vraag is hoelang het zal duren voordat men in die twee landen opnieuw de moed zal vinden om op straat te komen, met gevaar voor eigen leven.

De derde vraag is hoe Europa op deze nieuwe ontwikkeling moet reageren? Tot nog toe gaf nog geen enkel van de Europese leiders een reactie. Alle aandacht gaat naar brexit en naar de komende Europese verkiezingen. Laat ons evenmin vergeten dat pas een maand geleden diezelfde Europese leiders in Sharm el Sheikh nog lachend op de foto stonden met Arabische dictators als de Egyptische president Abdul Fatah al Sisi. Eigenlijk zijn Europeanen tevreden met die Arabische dictaturen. Houden zij immers niet de vluchtelingen en migranten tegen? Terwijl men in Europa de mond vol heeft van Europese waarden als democratie en vrijheid, laten we die Arabische jongeren die vechten voor deze waarden als bakstenen vallen.

Het belangrijkste signaal dat de Algerijnse revolutie aan Europa geeft, is dat 'stabiele' repressieve dictaturen helemaal niet zo stabiel zijn. Niet alleen zijn het die regimes die mensen naar Europa doen vluchten, het zijn precies die dictaturen die opgekropte woede veroorzaken. Een woede die uiteindelijk zal uitmonden in een nieuwe fase van de Arabische revolutie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden