Dinsdag 22/10/2019
Mark Elchardus. Beeld Bob Van Mol

Column Elchardus

Staan we voor een verbreitbarting van ons nieuws?

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en opiniemaker bij De Morgen. Zijn column verschijnt elke zaterdag.

Een aantal jaren geleden zocht ik naar een antwoord op de vraag over welk buitenland men in verschillende landen bij voorkeur rapporteert. Veel onderzoek daarover was niet beschikbaar en de gerapporteerde bevindingen spraken elkaar soms tegen. Blijkt toch dat men zich vooral interesseert voor het buitenland waarmee men een bijzondere band heeft, omdat het een voormalige kolonie is, dichtbij ligt, een land is dat tot dezelfde culturele sfeer of beschaving behoort, dat beschouwd wordt als machtig en dus relevant voor de toekomst van het eigen land…

Ik moest daar de voorbije dagen aan terugdenken door het schrille contrast tussen de aandacht voor de terroristische aanslag op moslims in Christchurch, Nieuw-Zeeland en de absolute stilte over de nagenoeg gelijktijdige terroristische aanslagen op christenen in Nigeria. Nigeriaanse christenen zijn al langer het doelwit van de islamitische Boko Haram en de Fulani-milities. Betrouwbare bronnen spreken van 280 slachtoffers over de laatste zes weken.

Het nieuws over de recente aanslagen op Nigeriaanse christenen werd verspreid door Breitbart News, gretig overgenomen door extreemrechtse sites, alsook door een aantal christelijke nieuwsverdelers. Die laatste proberen het drama van de Nigeriaanse christenen al geruime tijd onder de internationale aandacht te brengen. De door Breitbart gemelde feiten worden door verschillende nieuwsbronnen bevestigd. Weliswaar met de opmerking dat men die terreur niet, zoals Breitbart dat doet, kan herleiden tot een religieus conflict. In 2018 al meldde Amnesty International dat etnische en religieuze spanningen in Nigeria de terreur sterk aanwakkeren, maar dat de oorzaak ervan ook gelegen is in een strijd om landrechten tussen landbouwers en veehoeders. 

De bedoeling van Breitbart is doorzichtig: meteen na de fascistisch geïnspireerde aanslag op moslims in Christchurch de aandacht afleiden van extreemrechts en vestigen op geweld gepleegd door moslims op christenen. Het rapporteren van terreurdaden wordt alzo een strijd om de positie van slachtoffer: wie lijdt nu het meest, christenen of moslims. Terreurdaden vervangen argumenten in een debat over ideologie en religie. Wie kan wie het snelst verdacht maken door associatie met terreur?

Terreur selectief aanwenden

Breitbart doet dat al langer en is daarin gespecialiseerd. Doen onze gevestigde media dat nu ook? Meer dan vijfhonderd vermeldingen van Christchurch in twaalf Vlaamse kranten in de vijf dagen volgend op de aanslag. Nul – nul – vermeldingen van de aanslagen op christenen in Nigeria.

Waarom? Nigeria is geografisch veel dichterbij dan Nieuw-Zeeland. Men zou, gezien de christelijke traditie van ons land, ook enige aandacht voor christelijke slachtoffers verwachten. Er is natuurlijk een grotere culturele affiniteit met het westerse Nieuw-Zeeland, maar dit kan toch niet zo zwaar wegen dat Nigeriaanse levens van geen tel zijn. Neen. Hoe onaangenaam die vaststelling ook is, onze gevestigde media deden een Breitbartje. Terreur selectief aanwenden om de ideologische tegenstander te kwetsen: in dit geval om te wijzen op het gevaar van extreemrechts en het slachtofferschap van moslims. 

Sabrine Ingabire (DM 20/3) grijpt de aanslag in Christchurch zelfs aan om te betogen dat moslims in het Westen steeds minder als mensen worden beschouwd. Al is het in een column op opinie, het staat er: “In het Westen worden moslims steeds minder als mensen beschouwd”. Waarop steunt zo’n uitspraak? Het is haatpraat, zonder meer. Absurd ook tegen de achtergrond van de reactie op Christchurch.

Dit is een onrustwekkende ontwikkeling: de instrumentalisering van terreur om ideologische tegenstanders te treffen. Wat opvalt bij terroristen, van welk slag dan ook, is hun kinderachtig, onsamenhangend gebazel. Dat kan men toch niet aangrijpen om ideologieën en religies die ons niet zinnen af te schilderen als een bron van terreur. Er zijn terroristen die zich beroepen op de islam, er zijn er die zich beroepen op nationalisme, op een extreemrechts gedachtegoed. Nog niet zo lang geleden waren er die zich beriepen op het marxisme. Dat maakt van marxisme, nationalisme, extreemrechts of de islam nog geen bron van terreur. Wie dat onderscheid niet kan maken, gebruikt terreur als een argument, wordt op die manier zelf een kleine salonterrorist.

De afgelopen week hebben onze media, via selectieve aandacht en toon, terreur al te zeer gebruikt als een argument waarmee een uitstaande ideologische rekening werd vereffend. Hopelijk een uitschuiver, niet de aankondiging van een verbreitbarting van ons nieuws.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234