Woensdag 29/06/2022
Mark Elchardus. Beeld DM
Mark Elchardus.Beeld DM

ColumnMark Elchardus

Sowieso wordt het in Frankrijk een president van de minderheid

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Zijn bijdrage verschijnt tweewekelijks, afwisselend met Vincent Stuer.

Mark Elchardus

Emmanuel Macron riep dan wel op om Marine Le Pen niet te demoniseren, maar van zodra de uitslag van de eerste ronde op het scherm verscheen, werd zij ook voor hem weer ‘extreemrechts’, een ‘bondgenoot van Poetin’, ‘de afgrond waarvoor we staan’.

Zijn minister van Binnenlandse Zaken, Gérald Darmanin, wist zelfs: “Met Marine Le Pen gaan de armen misschien wel sterven”. Iedereen wierp zich in de strijd. Drie buitenlandse regeringsleiders riepen in de krant Le Monde zowaar op om niet voor Le Pen te stemmen.

Een Franse senaatscommissie bracht onlangs aan het licht dat de Franse overheid in 2021 een miljard betaalde aan consultancybedrijven voor werk dat de Franse ambtenaren kunnen doen. Veel geld ging naar McKinsey, dat al vijf jaar geen belastingen betaalt in Frankrijk. Volgens verschillende onderzoeksjournalisten werkte het in 2017 wel gratis voor de campagne van Macron. Stilte daarover in de pers nu.

De dienst fraudebestrijding van de Europese Commissie pakte, toevallig, midden in de verkiezingsstrijd wel uit met de beschuldiging dat Le Pen Europese werkingsmiddelen zou hebben gebruikt voor partijpropaganda. Dat haalde meteen de internationale pers.

Minder aandacht kreeg dan weer de onthulling van de New York Times (14/4) over de Europese plannen voor een embargo op Russische olie. Dat zal de energieprijzen de hoogte in sturen. Met de aankondiging wacht men tot na de verkiezing om, zo weet de NYT, Macron helpen en de ‘populisten’ geen munitie te bezorgen.

We horen daarentegen niets over de vele overeenkomsten tussen de programma’s van Macron en Le Pen. Zelfs over gevoelige onderwerpen als veiligheid en migratie zijn zij het in grote mate eens. Terwijl ze in hun debat hun onderlinge verschillen onderstreepten, bleek ook daar menigmaal overeenstemming. Hun programma’s convergeren zelfs nog in de loop van de campagne. Macron pleit al geruime tijd voor het geleidelijk verhogen van de pensioenleeftijd tot 65. Le Pen houdt het op 62. Mélenchon die in de eerste ronde veel stemmen kreeg, maakte van een verlaging van de pensioenleeftijd tot 60 zijn strijdpunt. Omdat Macron aast op de Mélenchon-kiezers laat hij de 65 nu varen en oppert de mogelijkheid dat de Fransen via referendum beslissen.

Natuurlijk is er veel dat deze kandidaten scheidt: de sociale inslag van hun beleid, hun opvattingen over burgerschap, soevereiniteit, Europa en democratie.

Het televisiedebat tussen presidentskandidaten Emmanuel Macron en Marine Le Pen. ‘Slechts voor de helft van de Fransen die in de eerste ronde stemden, waren Macron en Le Pen de eerste keus. Waarschijnlijk stemmen zondag nog minder mensen’, stelt Elchardus vast. Beeld Photo News
Het televisiedebat tussen presidentskandidaten Emmanuel Macron en Marine Le Pen. ‘Slechts voor de helft van de Fransen die in de eerste ronde stemden, waren Macron en Le Pen de eerste keus. Waarschijnlijk stemmen zondag nog minder mensen’, stelt Elchardus vast.Beeld Photo News

De sociaaleconomische verschillen tussen de programma’s worden sterk bepaald door de samenstelling van de electoraten waarop de kandidaten mikken. Welvarender, hoger opgeleid, ouder, (groot)stedelijker voor Macron. Landelijker, korter geschoold, voornamelijk arbeiders en bedienden, mensen op actieve leeftijd voor Le Pen. Macron wil voor 15 miljard aan belastingvermindering, terwijl Le Pen gerichte lastenverlagingen wil in de hoop de laagste lonen te laten stijgen. Om de last van de hoge energieprijzen te verlichten, stelt Macron een tussenkomst in de leasing van elektrische wagens voor, Le Pen een verlaging van de btw op benzine, diesel, stookolie en gas van 20 naar 5,5 procent. Dergelijke verschillen lopen als een rode draad door de programma’s.

Le Pen wil ‘nationale voorrang’. Mensen met de Franse nationaliteit krijgen, ongeacht hun origine, voorrang voor werk en sociale voorzieningen die uit algemene middelen worden betaald. Macron huldigt een opvatting van het burgerschap waarin nationaliteit minder belangrijk wordt.

Le Pen wil onder meer het migratiebeleid volkomen in Franse handen. Dat leidt onvermijdelijk tot spanningen met de EU; een EU die voor Le Pen moet evolueren naar een samenwerkingsverband van staten met toegenomen soevereiniteit. Macron ziet daarentegen meer kansen voor Frankrijk in een hechter Europa.

Ook hun opvattingen over democratie liggen ver uit elkaar. Macron wil een sterke uitvoerende macht, een technocratische regering, en legitimering via burgerpanels. Le Pen wil partijen, middenvelden, vakbonden en werkgeversorganisaties een belangrijker rol laten spelen, en bovenal stem geven aan het volk door middel van een referendum op volksinitiatief.

De Fransen staan voor een duidelijke keuze, maar tal van mensen zullen op sommige punten Macron en op andere Le Pen willen volgen. Slechts voor de helft van de Fransen die in de eerste ronde stemden, waren Macron en Le Pen de eerste keus. Waarschijnlijk stemmen zondag nog minder mensen dan veertien dagen geleden. De nieuwe president wordt de president van een relatief kleine minderheid van de kiesgerechtigden, waarvan een deel dan nog niet voor hem of haar, maar tegen de andere kandidaat heeft gestemd. Een staatshoofd met zoveel macht als de Franse president rechtstreeks verkiezen, is een bijzonder slecht idee.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234